Mimari oluşsallığa dair kuramsal bir yaklaşım olarak mutasyonel iz
Mutational index as a theoretical approach to architectural contingency
- Tez No: 1009673
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SENEM KAYMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tez çalışmasında mimarlığın ontolojik statüsü düşünmeye açılmakta ve mimarlık kendi içkin fark süreçleri üzerinden işleyen oluşsal bir alan olarak ele alınmaktadır. Tezin temellendiği bağlam, Gilles Deleuze ve Felix Guattari'nin oluş felsefi yaklaşımlarına dayanmakta; virtüel–edimsel, oluş, fark, katlama ve içkinlik düzlemi kavramlarıyla ilişkilendirilerek oluşturulmaktadır. Bu bağlamda mimari oluşsallık, mimari düşünme ile mimari anlamanın oluşsal bütünlüğünü tanımlayan oluşsal fark üzerinden ele alınmakta; söz konusu farkın işareti mutasyonel iz olarak kavramsallaştırılmaktadır. Çalışmanın temel amacı, mimarlığın oluşsallığını kuramsal olarak tanımlamak ve bu oluşsallığın nasıl okunabilir hâle geldiğini açıklamaktır. Bu kapsamda tez çalışmasında, olumlayıcı eleştirel bir metodoloji olarak durumsal analiz yaklaşımı benimsenmekte; bu yaklaşım doğrultusunda hem mimarlığın ontolojik boyutunu tartışmaya açan kuramsal bir yaklaşım hem de bu kuramsal yaklaşıma temellenen bir okuma önerilmektedir. Bu doğrultuda geliştirilen kuramsal yaklaşımda mimarlığın oluşsallığı, (1) mimari düşünmenin potansiyel alanını tanımlayan virtüel boyutsallık, (2) mekânsal ve yapısal gerçekleşmelerin düzenlenişini içeren edimsel katmansallık ve (3) bu iki düzlemin oluşsal bütünlüğünü tanımlayan okuma ekseni olmak üzere üç temel düzlem üzerinden kurulmaktadır. Ardından bu düzenlemenin açılımlarına dayanarak geliştirilen okuma çerçevesi de Andrea Palladio'nun Villa Rotonda'sı, Le Corbusier'nin Villa Stein'ı, Peter Eisenman'ın Guardiola Ev'i ve Greg Lynn'in Embriyolojik Ev'inde kuramsal açıdan sınanmaktadır. Bu sınama girişimiyle, farklı tarihsel bağlamlar ve mimari yaklaşımlar içerisinde, virtüel–edimsel ilişkilerin, oluşsal farkın ve mutasyonel izin nasıl farklı biçimlerde açığa çıktığı karşılaştırmalı olarak tartışmaya açılmakta; böylece mimari oluşsallığın süreklilik ve farklılaşma eksenlerinde nasıl işlediği görünür kılınmaktadır. Bu bağlamda tez çalışması, oluşsallık kapsamında ele alınan mimarlıktaki ontolojik yönelimi, doğrusal bir tarihsel ilerleme anlatısı kurmaksızın, farklı dönem ve yaklaşımlar arasında işleyen oluşsal süreklilikler ve kopuşlar üzerinden anlamaya ve tartışmaya çalışmaktadır. Bu tartışma boyunca mimarlık, potansiyellerin, kırılmaların ve dönüşümlerin eşzamanlı olarak işlediği oluşsal bir süreç olarak yeniden düşünülmektedir. Sonuç olarak tez çalışması, mimarlığı farka dayalı oluşsal bir süreç üzerinden kavramsallaştırmayı önermekte; bu yaklaşımın, mimarlığın henüz açığa çıkmamış potansiyellerini görünür kılan hem ontolojik hem de metodolojik bir zemin sunduğunu ileri sürmektedir.
Özet (Çeviri)
In this dissertation, the ontological status of architecture is opened to thought, and architecture is approached as a processual field operating through its own immanent processes of difference. The conceptual grounding of the study is based on the philosophy of becoming developed by Gilles Deleuze and Félix Guattari and is constructed through its relation to the concepts of the virtual–actual, becoming, difference, folding, and the plane of immanence. Within this framework, architectural contingency is addressed through contingent difference, which defines the processual unity of architectural thinking and architectural understanding; the sign of this difference is conceptualized as the mutational ındex. The primary aim of the study is to define the contingency of architecture theoretically and to explain how this contingency becomes readable. In this context, the dissertation adopts situational analysis as an affirmative-critical methodology. Through this methodological approach, both a theoretical framework that opens the ontological dimension of architecture to discussion and a reading grounded in this framework are proposed. Within the theoretical framework developed in this direction, the contingency of architecture is is structured across three fundamental planes, (1) virtual dimensionality, which defines the potential field of architectural thinking; (2) actual stratification, which encompasses the organization of spatial and structural actualizations; (3) and a reading axis that defines the processual unity of these two planes. Based on the extensions of this structure, the proposed reading framework is historically and theoretically examined through four case studies: Andrea Palladio's Villa Rotonda, Le Corbusier's Villa Stein, Peter Eisenman's Guardiola House, and Greg Lynn's Embryological House. Through this examination, the ways in which virtual–actual relations, contingent difference, and the mutational ındex emerge in different forms across diverse historical contexts and architectural approaches are comparatively discussed, thereby rendering visible how architectural contingency operates along axes of continuity and differentiation. In this sense, the dissertation seeks to understand and debate the ontological orientation of architecture within contingency not through a linear narrative of historical progression, but through processual continuities and ruptures operating between different periods and approaches. Throughout this discussion, architecture is reconsidered as a contingent process in which potentials, fractures, and transformations operate simultaneously. Ultimately, the dissertation proposes conceptualizing architecture through a difference-based contingent process and argues that this approach provides both an ontological and a methodological ground that renders visible the yet-to-be-actualized potentials of architecture.
Benzer Tezler
- Müşterekleştirme pratiklerinde duyguların yeri
The place of emotions in the commoning practices
BUŞRA ÖGEÇOK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGenel Sosyoloji ve Metodoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEGÜM ÖZDEN FIRAT
- Ramazan Efendi ve Takkeci camilerinin mimari süslemelerinde üslup birliği
Başlık çevirisi yok
ZUHAL VARDAR
- Selimiye Camii iç ve dış mimari süslemeleri
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM DİNÇELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. DR. MUSTAFA PİLEVNELİ
- Mimari formun bilgisayara tanımı için geliştirilen bir yöntem
Başlık çevirisi yok
NAZAN TOKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
MimarlıkKaradeniz Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENGÜL Ö. GÜR
- 1850-1933 arası mimarı tasarımı ve eşya tasarımı ilişkisi
Die Beziehung zwischen architektur und objektentwurf (1850-1933)
ESİN BOYACIOĞLU