Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkiye'de kadın gazeteciliği: Suat Derviş örneği
Women's journalism in Turkey from The Tanzimat to The Republic: The case of Suat Dervi̇ş
- Tez No: 1009147
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET METİN HÜLAGÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Feminist yayıncılık, Kadın gazeteciler, Kadın yazarlar, Toplumsal cinsiyet, İletişim politikaları, Feminist publishing, Women journalists, Female writers, Gender, Communication policies
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Topkapı Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Suat Derviş'in gazetecilik pratiğini Türkiye basın tarihi, kanıtlanabilir feminist ve toplumsal cinsiyet çalışmaları ekseninde yeniden konumlandırarak erken Cumhuriyet dönemindeki kadın gazeteciliğini hem tarihsel hem kuramsal bir çerçevede incelemektedir. Türkiye'de kadın gazeteciliği tarihini mikro tarih, feminist medya araştırmaları ve toplumsal cinsiyet odaklı tarih yazımı ekseninde birleştiren ilk bütüncül incelemelerden biri olarak literatürde yeni bir konum elde etmektedir. Araştırma, Derviş'in 1923–1950 yılları arasında yayımlanan röportaj dizileri, makaleleri, tefrika romanları ve uluslararası basındaki üretimlerini kapsayan geniş bir birincil kaynak setine dayanmaktadır. Bu dönemin seçilmesinin nedeni, hem Suat Derviş'in profesyonel kimliğinin olgunlaştığı hem de Türkiye basın rejiminin en sert siyasal dönüşümleri geçirdiği bir çerçeve sunmasıdır. Çalışmada kullanılan veri seti; Resimli Ay, Son Posta, Tan, Cumhuriyet gibi gazetelerde yayımlanan 120'den fazla röportaj ve inceleme, 30'u aşkın tefrika roman ile Ce Soir, Le Jour ve Paris Soir gibi Avrupa basınında yayımlanan uluslararası yazıları içermekte ve Derviş'in hem ulusal hem uluslararası gazetecilik pratiklerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeye imkân tanımaktadır. Derviş, erken Cumhuriyet döneminde ―kadın muhabir‖ kimliğini duygu eksenli bir yazarlık kalıbının dışına taşıyarak, saha temelli gözlem, toplumsal gerçekçilik ve feminist tanıklığı birleştiren yeni bir habercilik yöntemi geliştirmiştir. Ayrıca müstear ad kullanımı, siyasal baskılar altında bir hayatta kalma stratejisi olarak değerlendirilmektedir. Derviş, erken dönem kadın gazetecilerin emek rejimlerindeki görünmezlik sorununu somutlaştıran istisnai bir örnektir. Fatma Aliye, Emine Semiye, Selma Rıza, Nuriye Ulviye Mevlan, Halide Edip, Sabiha Sertel ve Semiha Es gibi figürlerle yapılan karşılaştırmalı analiz, Derviş'in hem bu geleneklerin mirasçısı hem de onları aşan eleştirel bir epistemolojik çizgi geliştirdiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Suat Derviş'in gazeteciliği; saha temelli araştırma teknikleri, feminist tanıklık etiği, uluslararası dolaşımı ve müstear rejimlerine dayalı direniş stratejileriyle modern Türkiye'de kadın gazeteciliğinin epistemolojik temellerinin yeniden yazılmasına imkân tanımaktadır. Türkiye'de kadın gazeteciliğinin tarihini, modernleşme, toplumsal cinsiyet ve siyasal baskı ekseninde yeniden yazmayı mümkün kılan kurucu bir perspektif önermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines women's journalism in the early Republican period within both a historical and theoretical framework, repositioning Suat Derviş's journalistic practice within the context of Turkish press history, demonstrable feminist studies, and gender studies. It occupies a new position in the literature as one of the first holistic examinations of the history of women's journalism in Turkey, combining microhistory, feminist media studies, and gender-focused historiography. The research is based on a broad set of primary sources encompassing Derviş's interview series, articles, serialized novels, and international press output published between 1923 and 1950. This period was chosen because it provides a context in which both Suat Derviş's professional identity matured and the Turkish press regime underwent its most drastic political transformations. The dataset used in this study includes over 120 interviews and reviews published in newspapers such as Resimli Ay, Son Posta, Tan, and Cumhuriyet, more than 30 serialized novels, and international articles published in European publications such as Ce Soir, Le Jour, and Paris Soir and allows for a comparative evaluation of Derviş's national and international journalistic practices. In the early Republican period, Derviş moved beyond an emotion-driven writing model, developing a new journalistic method that combined field-based observation, social realism, and feminist testimony. Furthermore, the use of pseudonyms is considered a survival strategy under political pressure; in this respect, Derviş is an exceptional example that concretizes the problem of invisibility in the labor regimes of early women journalists. A comparative analysis with figures such as Fatma Aliye, Emine Semiye, Selma Rıza, Nuriye Ulviye Mevlan, Halide Edip, Sabiha Sertel, and Semiha Es demonstrates that Derviş both inherited these traditions and developed a critical epistemological line that transcended them. In conclusion, Suat Derviş's journalism, with its field-based research techniques, feminist ethics of witnessing, international reach, and resistance strategies based on pseudonym regimes, allows for the rewriting of the epistemological foundations of women's journalism in modern Turkey. It also proposes a foundational perspective that makes it possible to rewrite the history of women's journalism in Turkey along the lines of modernization, gender, and political oppression.
Benzer Tezler
- Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Kanunları ve bu kanunlardaki ceza müeyyideleri
Başlık çevirisi yok
AHMET GÖKCEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Hukukİstanbul ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KÖKSAL BAYRAKTAR
- Osmanlı içtimai hayatını aksettiren mektup örnekleri (Tanzimata kadar)
Başlık çevirisi yok
ABDÜLBAKİ ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
TarihGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU