Türkiye'nin Orta Doğu'daki bölgesel güvenlik politikası: SovyetlerBirliği'nin dağılmasından sonra Suriye ve Irak'a yönelik bir analiz
Türkiye's regional security policy in the Middle East: An analysis of Syria and Iraq in the post–Soviet Union era
- Tez No: 1009012
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM CANBOLAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Güvenlik Politikası, Irak, Sovyetler Birliği'nin Dağılması, Suriye, Türkiye, Collapse of the Soviet Union, Iraq, Security Policy, Syria, Türkiye
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Türkiye'nin Orta Doğu bölgesindeki bölgesel güvenlik politikalarının dinamiklerini, özellikle Suriye ve Irak'a yönelik stratejiler bağlamında analiz etmektedir. Türkiye'nin stratejik jeopolitik konumu, ülkeyi karmaşık ve sürekli değişen uluslararası düzen karşısında uyum sağlamaya zorlamakta; özellikle devlet dışı aktörlerden kaynaklanan tehditler, kimlik temelli çatışmalar ve sınır bölgelerinde yoğunlaşan etno-mezhepsel dinamikler güvenlik politikalarının şekillenmesinde belirleyici rol oynamaktadır. Araştırma, Realizm, Neorealizm ve Güvenlik Teorisini kapsayan kapsamlı bir Uluslararası İlişkiler kuramsal çerçevesi içerisinde nitel araştırma yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Bu yaklaşım, Türkiye'nin stratejik karar alma süreçlerinin ulusal çıkarlar, tehdit algıları ve uluslararası sistemin yapısal özellikleri tarafından nasıl biçimlendirildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma bulguları, Türkiye'nin güvenlik politikasının özellikle 2011 sonrası dönem ve 2016 darbe girişimi sonrasında daha proaktif ve tek taraflı bir karakter kazandığını göstermektedir. Bu kapsamda Türkiye, Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı harekâtları ile Pençe Serisi operasyonlar aracılığıyla sınır hattında tampon bölgeler oluşturmayı, PKK/YPG ve IŞİD gibi terör örgütlerinin lojistik altyapılarını imha etmeyi ve sınırları boyunca bir terör koridorunun oluşmasını engellemeyi hedeflemiştir. Bayraktar TB2 gibi ileri askerî teknolojilerin ve silahlı insansız hava araçlarının (SİHA/UAV) yoğun kullanımı, operasyonların etkinliğini artırırken personel kayıplarının asgari düzeyde tutulmasına katkı sağlamıştır. Araştırma sonucunda, söz konusu askerî operasyonların kısa vadeli güvenlik hedeflerine ulaşmada ve Türkiye'nin diplomatik pazarlık gücünü artırmada etkili olduğu; ancak aynı zamanda uzun vadeli siyasal istikrar, insan hakları sorunları ve küresel ile bölgesel aktörlerle yaşanan diplomatik gerilimler açısından ciddi meydan okumalar doğurduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, Türkiye'nin gelecekteki güvenlik stratejisinin askerî güç ile kamu diplomasisini bütünleştiren, bölgesel düzeyde kapsayıcı bir istikrar sağlayıcı aktör anlatısını güçlendiren çok boyutlu bir yaklaşımı gerekli kıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the dynamics of Türkiye's regional security policy in the Middle East following the collapse of the Soviet Union, with a primary focus on its strategies toward Syria and Iraq. Türkiye's strategic geopolitical position necessitates continuous adaptation to the complexities of the evolving international order, particularly in addressing threats posed by non-state actors, identity-based conflicts, and ethno-sectarian dynamics along its border regions. Employing a qualitative research method grounded in a comprehensive International Relations theoretical framework, this study draws upon Realism, Neorealism, and Security Theory. This approach is utilized to examine how national interests, threat perceptions, and the structure of the international system shape Türkiye's strategic decision-making. The findings indicate that Türkiye's security policy has evolved toward a more proactive and unilateral posture, particularly in the post-2011 period and following the 2016 coup attempt. Through a series of military operations such as Euphrates Shield, Olive Branch, Peace Spring, and the Claw (Pençe) operations. Türkiye has sought to establish buffer zones, dismantle the logistical infrastructure of terrorist organizations such as the PKK/YPG and ISIS, and prevent the formation of a terror corridor along its borders. The deployment of advanced military technologies, notably armed unmanned aerial vehicles (UAVs) such as the Bayraktar TB2, has become a key feature in enhancing operational effectiveness while minimizing personnel risks. This study concludes that while these military operations have been effective in achieving short-term security objectives and strengthening Türkiye's diplomatic bargaining position, they have also generated significant challenges related to long-term political stability, human rights concerns, and diplomatic tensions with both global and regional actors. Consequently, Türkiye's future security strategy requires the integration of military power with public diplomacy in order to construct narrative legitimacy as an inclusive stabilizing actor in the region.
Benzer Tezler
- 1950-1960 Demokrat Parti dönemi Türk-Sovyet ilişkilerinde Amerikan faktörü
Başlık çevirisi yok
RİFAT MELİH AKTAŞ
Doktora
Türkçe
1998
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REFET YİNANÇ
- Security and commerce the two pillars of Turkish-American relations
Savunma ve ticaret Türk-Amerikan ilişkilerinin iki sütunu
JEFFREY J. LAİSA
Yüksek Lisans
İngilizce
2000
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜHA BÖLÜKBAŞI
- RF ve ABD'nin Güney Kafkasya politikaları ve Türkiye'ye etkileri
The Southern Caucasian policies of RF and US and their effects on Turkey
YASEMİN ESRA DOĞANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Uluslararası İlişkilerHarp Akademileri KomutanlığıUluslararası İlişkiler Bölümü
PROF. DR. HASAN SAYGIN
- Türkiye'nin NATO'ya girişi ve sonrasının Türk iç ve dış politikasına yansımaları
Turkey's NATO membership and subsequentreflections on the Turkish domestic and foreign policy
ARİF ZENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Uluslararası İlişkilerCelal Bayar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAYAN ULUSAN
- Turkey's role in Afghanistan in the post 9/11 era
11 Eylül'den günümüze Türkiye'nin Afganistan'daki rolü
CANAN BAYRAM ÇUBUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. IŞIL ANIL