Bilgisayarlı görü destekli kentsel koruma: Siirt tarihi kent merkezi üzerine bir değerlendirme
Computer vision-supported urban conservation: An evaluation on siirt historical city center
- Tez No: 1008422
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ARZU ALTUNTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Bilgisayarlı Görü, Görüntü İşleme, Grounding DINO, İnsan Döngülü Yaklaşım (HITL), Kentsel Koruma, Siirt Tarihi Kent Merkezi, Kentsel tasarım, Computer Vision, Grounding DINO, Human-in-the-Loop (HITL), Image Processing, Siirt Historic City Center, Urban Conservation, Urban design
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Siirt Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kentsel Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel koruma disiplini, geleneksel yöntemlerin yoğun emek gerektiren, maliyetli ve zaman alıcı doğası nedeniyle, özellikle geniş ölçekli ve hızlı bozulma riski taşıyan tarihi alanlarda sürdürülebilir belgeleme sorunlarıyla karşı karşıyadır. Bu çalışmada, mimari mirasın belgelenmesi ve korunması süreçlerinde bilgisayarlı görü (computer vision) teknolojilerinin, özellikle derin öğrenme tabanlı anlamsal segmentasyon ve nesne algılama algoritmalarının kullanım potansiyeli ve sınırları Siirt Tarihi Kent Merkezi örneği üzerinden incelenmektedir. Araştırmanın temel amacı,“Açık Kelime Hazinesi”(Open-Vocabulary) mimarisine dayanan Grounding DINO modeli kullanılarak, tarihi yapı yüzeylerindeki malzeme bozulmalarının (derz boşalması, sıva dökülmesi, çatlak vb.) otomatik tespit başarısını ölçmek ve bu dijital yaklaşımın koruma pratiğindeki epistemolojik karşılığını tartışmaktır. Siirt Tarihi Kent Merkezi'nden elde edilen 90 adetlik görsel veri seti üzerinde X-AnyLabeling aracı ile gerçekleştirilen analizler, bilgisayarlı görü modelinin özellikle derz boşalmaları (ortalama 0.42 güven skoru) ve sıva dökülmeleri gibi geometrik netliğe sahip hasarları tespit etmede yüksek başarı ve istatistiksel tutarlılık sergilediğini ortaya koymuştur. Ancak çalışma aynı zamanda görüntü işleme teknolojilerinin“bağlamsal körlük”yaşadığını, ticari tabelalar ve metin içeren levhaların (örn.“Büryan”tabelası) algoritma tarafından yapısal bir bozulma (ufalanma/efflorescence) olarak algılandığı“halüsinasyon”vakalarını da bilimsel olarak belgelemiştir. Bu ampirik bulgular, bilgisayarlı görü sistemlerinin otonom bir karar verici olmaktan ziyade, insan uzman denetimini zorunlu kılan“İnsan Döngülü”(Human-in-the-Loop / HITL) bir karar destek mekanizması olarak konumlandırılması gerektiğini açıkça göstermektedir. Sonuç olarak çalışmada, Siirt ve benzeri kaynak kısıtlı bölgeler için, yüksek maliyetli donanımsal sistemler yerine, kitle kaynaklı görsel veri üretimine dayalı, erişilebilir ve hibrit (insan-algoritma işbirliği) bir dijital koruma modelinin metodolojik olarak uygulanabilirliği önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The discipline of urban conservation faces significant challenges regarding sustainable documentation, particularly in large-scale historic areas prone to rapid deterioration, due to the labor-intensive, costly, and time-consuming nature of traditional methods. This study investigates the potential and limitations of computer vision Technologies, specifically deep learning-based semantic segmentation and object detection algorithms, in the documentation and conservation of architectural heritage, using the Siirt Historic City Center as a case study. The primary objective is to evaluate the efficacy of the“Open-Vocabulary”based Grounding DINO model in the automated detection of material degradation (e.g., joint detachment, plaster delamination, cracks) on historic building surfaces and to discuss the epistemological implications of this digital approach within conservation practice. Analyses conducted via the X-AnyLabeling tool on a dataset of 90 images acquired from the Siirt Historic City Center revealed that the computer vision model exhibits high accuracy and statistical consistency, particularly in detecting geometrically distinct defects such as joint detachments (mean confidence score of 0.42) and plaster delamination. However, the study also documented instances of“contextual blindness,”where the image processing algorithm hallucinated by misidentifying commercial signage and text-bearing plates (e.g.,“Büryan”sign) as structural pathologies (efflorescence). These empirical findings underscore that computer vision systems should not be positioned as autonomous decision-makers but rather as decision support mechanisms necessitating a“Human-in-the-Loop”(HITL) approach to ensure expert oversight. Consequently, this research proposes the methodological viability of an accessible, hybrid (human-algorithm collaboration) digital conservation model based on crowdsourced visual data generation for Siirt and similar resource-constrained regions, as an alternative to high-cost hardware systems like the Inception project.
Benzer Tezler
- Devrelerin büyük işaret cevaplarının bilgisayar yardımıyla bulunması
Başlık çevirisi yok
NÜKHET GÜNEYİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiUludağ ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERGÜR TÜTÜNCÜOĞLU
- Çoklu amaçların çözümlemesinde amaç programlaması ile genelleştirilmiş ters yaklaşımı ve yem sanayiinde bir uygulama
Goal programming and generalieed inverse approaches in the multi-objective analysis and application in feed industry
HASAN BAL
- Diesel motorları yakıt püskürtme sistemlerinin dinamik simülasyonu
Başlık çevirisi yok
İRFAN KARAGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Makine MühendisliğiUludağ ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ BORAT
- Mikro bilgisayarla güç kompanzasyonu
Başlık çevirisi yok
NAFİZ ÜNLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolUludağ ÜniversitesiElektronik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERGÜR TÜTÜNCÜOĞLU
- Güneş enerjisi ile çalışan R21-DMF li soğurmalı soğutma çevrimin analizi ve bazı tersinmezliklerin çevrimin performansı üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Analysis of R21-DMF solar powered absorpption refrigeration system and effect of someirreversbilities on the Performance of the cycle
SEYİT ARİF TÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN ATAER
- Ağızlık açma mekanizmalarının tasarımı
Başlık çevirisi yok
RECEP EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiUludağ ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL R. ALPAY