Alevi – Bektaşi kültüründe yaşlı ve yaşlılık: Hacıbektaş örneklemi
Elderly identity in Alevi - Bektashi culture: The case of Hacibektas
- Tez No: 1008091
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM AKIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Halk Bilimi (Folklor), Turkish Language and Literature, Folklore
- Anahtar Kelimeler: Alevilik, Folklor, Türk halk edebiyatı, Alawiism, Folklore, Turkish public literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk kültüründe yaşlılık, bilgi, deneyim ve bilgelikle özdeşleşen saygın bir toplumsal konum olarak değerlendirilir. Geleneksel yapıda yaşlı bireyler, aile ve toplum içerisinde yol gösterici ve öğretici roller üstlenmiştir. Gelenekler ve inançların kuşaktan kuşağa aktarılmasında temel aktörler olmuşlardır. Özellikle sözlü kültürün hâkim olduğu dönemlerde atasözleri, deyimler, halk hikâyeleri ve manevi bilgiler yaşlılar aracılığıyla korunmuş ve sürdürülmüştür. Türk toplumunda yaşlıya saygı, ahlaki ve kültürel bir değer olarak kabul edilir. Aile içinde yaşlıların görüşlerine başvurulması, onların deneyimlerinden yararlanılması ve karar süreçlerinde etkin rol almaları bu saygının somut göstergelerindendir. Yaşlılık, toplumsal dayanışma ve birlik duygusunun güçlendiği bir alan olarak da öne çıkar. Alevi-Bektaşi inanç sistemi de kuşaklararası aktarımın belirleyici olduğu güçlü bir toplumsal hafıza alanı olarak öne çıkmaktadır. Bu yapı içerisinde yaşlı bireyler, inançsal bilginin, ritüellerin ve toplumsal normların başlıca taşıyıcıları ve aktarıcılarıdır. Doğumdan ölüme uzanan yaşam döngüsüne ilişkin pratikler, cem erkânı, kurban, lokma ve ziyaret kültürü gibi uygulamalar büyük ölçüde sözlü kültür aracılığıyla yaşlı kuşaktan genç kuşağa aktarılmaktadır. Alevi-Bektaşi toplum yapısında yaşlılık, saygınlık, otorite ve rehberlikle özdeşleşen bir konumdur. Yaşlılık, kültürel sürekliliğin temel unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte modernleşme ve kentleşme süreçleri bu geleneksel yapıda önemli dönüşümlere yol açmıştır. Kırsal yaşamdan kentsel ortamlara geçiş, dede-talip ilişkisini zayıflatmış özellikle genç kuşakların geleneksel kurumlara olan bağlılığını azaltmıştır. Bununla birlikte tüm bu değişim ve dönüşüm süreçlerine rağmen Alevi-Bektaşi toplumunda yaşlı bireyler, sahip oldukları bilgi, deneyim ve inançsal birikim sayesinde toplumsal saygınlıklarını büyük ölçüde korumaya devam etmektedir. Bu bağlamda, Alevi-Bektaşi kültüründe yaşlılar, inancın temsilcileri ve toplumsal bütünleşmenin önemli aktörleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tez çalışmasında, kültürün taşıyıcısı ve aktarıcısı konumundaki yaşlı bireylerin rolü, halk anlatıları, geçiş dönemleri, Hacı Bektaş Veli'nin öğretileri, mitler ve ritüeller gibi unsurlar çerçevesinde, Hacıbektaş örneklemi üzerinden incelenmiştir. Ayrıca çalışma, yaşlılığın Hacıbektaş ilçesindeki Alevi toplumu bağlamında kültürel ve inançsal açıdan nasıl anlamlandırıldığını incelemeyi hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
In Turkish culture, old age is regarded as a respected social status identified with knowledge, experience and wisdom. Within the traditional structure, elderly individuals have assumed guiding, mediating and instructive roles within the family and society. They have been the primary actors in transmitting traditions and beliefs from one generation to another. Especially in periods dominated by oral culture, proverbs, idioms, folk narratives and spiritual knowledge have been preserved and sustained through the elderly. Respect for the elderly in Turkish society is accepted as both a moral and cultural value. Consulting elders within the family, benefiting from their experience and involving them in decision making processes are concrete indicators of this respect. At the same time, old age emerges as a domain in which social solidarity and a sense of unity are strengthened. Similarly the Alevi-Bektashi belief system stands out as a strong field of social memory in which intergenerational transmission is a determining factor. Within this structure, elderly individuals are the primary bearers and transmitters of religious knowledge, rituals and social norms. Practices related to the life cycle from birth to death such as the cem ritual, sacrifice, communal offerings and visitation culture are largely transmitted from the older generation to the younger through oral tradition. In Alevi-Bektashi society, old age is associated with respect, authority and guidance and is considered one of the fundamental elements of cultural continuity. However, processes of modernization and urbanization have led to significant transformations in this traditional structure. The transition from rural life to urban settings has weakened the dede-talip relationship and reduced younger generations attachment to traditional institutions. Nevertheless, despite these processes of change and transformation, elderly individuals in Alevi-Bektashi society have largely maintained their social prestige due to their knowledge, experience and religious-cultural accumulation. In this context, elders in Alevi-Bektashi culture appear as both representatives of the faith and key actors in social cohesion. This thesis examines the role of elderly individuals as carriers and transmitters of culture within the framework of folk narratives, rites of passage, the teachings of Hacı Bektas Veli, myths and rituals, based on the case of Hacibektas. Additionally the study aims to analyze how old age is culturally and religiously interpreted within the Alevi community of Hacibektas.
Benzer Tezler
- Yenice (Mersin) halk kültüründe geçiş dönemleri
Transition periods in Yenice (Mersin) folk culture
GİZEM TÜDEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıMersin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN ÇIBLAK COŞKUN
- Âşık Sıdkî Baba'nın hayatı eserleri edebi şahsiyeti ve yaşayan mirası
Ashiq Sidkî Baba's life, works, literary personality and living legacy
BAHATTİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Ankara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELCAN GÜRÇAYIR TEKE
- Alevî Bektaşî kültüründe Hacı Bektâş-ı Veli Külliyesi'nin yeri ve önemi
The position and importance of Hacı Bektaş-ı Veli complex in Alevism Bektashism culture
ŞENAY ÇİMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ SÖNMEZ
- Alevi-Bektaşi kültüründe kadın
Turkish woman in Alevi-Bektaşi culture
HÜLYA ŞENKUL SAĞLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıFatih ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. HÜSEYİN ÖZCAN
- Alevî-Bektaşî kültüründe Kur'ân-ı Kerim anlayışı
The Holy Quran in the Alevi-Bektashi cultural understanding
HATİCE ERGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
DinFırat ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SOYSALDI