Ortaokul Türkçe ders kitaplarindaki öyküleyici metinlerin tema ve tür bağlamında incelenmesi
Analysis of narrative texts in middle school Turkish textbooks in terms of theme and genre
- Tez No: 1008039
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ DONBAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eğitim-öğretim sürecinde öğrencilerin bilgiye erişiminde en yaygın, sistematik ve ücretsiz başvuru kaynaklarından biri ders kitaplarıdır. Özellikle zorunlu eğitim kapsamında kullanılan Türkçe ders kitapları, yalnızca dil becerilerinin geliştirilmesi açısından değil, aynı zamanda öğrencilerin düşünme, anlama, yorumlama ve ifade etme becerilerinin yapılandırılmasında da temel bir işlev üstlenmektedir. Bu bağlamda ders kitaplarında yer alan metinlerin tür, içerik ve tematik dağılımı; öğretim programlarının hedefleriyle ne ölçüde örtüştüğü önemli bir araştırma alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkçe öğretiminde metin temelli yaklaşımın benimsenmesi, ders kitaplarında kullanılan metin türlerinin ve bu türlerin yapı özelliklerinin daha sistemli bir biçimde incelenmesini gerekli kılmaktadır. Özellikle öyküleyici metinler, öğrencilerin olay örgüsü kurma, neden-sonuç ilişkisi geliştirme, empati kurma ve hayal gücünü kullanma gibi üst düzey bilişsel becerilerini desteklemesi bakımından Türkçe öğretiminde önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle, ders kitaplarında yer verilen öyküleyici metinlerin hangi temalar altında sunulduğu ve tür çeşitliliği açısından nasıl bir dağılım gösterdiği, öğretim programlarının hedeflerine ulaşma düzeyini değerlendirmek açısından kritik bir göstergedir. Bu araştırma, 2024 yılında yürürlüğe giren ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yenilenen Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (TÖP) temel alınarak gerçekleştirilmiştir. Söz konusu program, öğrenci merkezli yaklaşımı esas almakta; dil becerilerinin bütüncül bir şekilde geliştirilmesini hedeflerken aynı zamanda metin türleri ve tematik yapıların dengeli bir biçimde sunulmasına da vurgu yapmaktadır. Bu doğrultuda programda yer verilen öyküleyici metin türleri ve bu türlerin ders kitaplarındaki temalarla ilişkili dağılımı, çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Araştırmada ayrıca, öğretim programında“öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri”başlığı altında yer alan ve öyküleyici metin çözümlemesine yönelik becerileri kapsayan kazanımlar esas alınmıştır. Bu kapsamda öğrencilerden; metinlerdeki şahıs/varlık kadrosunu, mekânı, zamanı ve olay örgüsünü belirlemeleri; bu unsurlar arasındaki ilişkileri çözümlemeleri ve unsurların birbirleriyle etkileşimlerini değerlendirmeleri beklenmektedir. Söz konusu beceriler, yalnızca metni anlama düzeyini değil, aynı zamanda analitik düşünme ve yorumlama becerilerinin gelişimini de doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle çalışmada, öyküleyici metinlerin söz konusu kazanımlarla ne ölçüde uyumlu olduğu sınıf düzeylerine göre ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Bu araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Çalışmanın veri setini, 2025–2026 eğitim-öğretim yılında ortaokullarda okutulan ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılan ders kitapları oluşturmaktadır. Bu kapsamda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 5. sınıf ve 6. sınıf düzeylerine ait birinci ve ikinci ders kitapları incelemeye dahil edilmiştir. 7. ve 8. sınıf düzeylerinde henüz Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında uygulamaya geçilmemiş olması nedeniyle bu sınıf seviyelerine ait ders kitapları araştırma kapsamı dışında bırakılmıştır. Araştırma sürecinde elde edilen veriler; tema, metin türü ve sınıf düzeyi değişkenleri dikkate alınarak sistematik bir biçimde analiz edilmiş; bulgular tablo ve grafiklerle desteklenerek açıklanmıştır. Bu sayede öyküleyici metinlerin ders kitaplarındaki dağılımına ilişkin nicel ve nitel veriler bütüncül bir bakış açısıyla ortaya konulmuştur. Ayrıca, ders kitaplarında yer alan metinlerin öğretim programında öngörülen dağılımla ne ölçüde örtüştüğü değerlendirilmiş ve elde edilen bulgular ilgili alanyazın çerçevesinde yorumlanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan öyküleyici metinlerin tema ve tür bağlamında incelenmesi yoluyla, öğretim programı ile ders kitabı içerikleri arasındaki uyumu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulguların, ders kitabı hazırlama süreçlerine katkı sağlaması, öğretim programlarının uygulamadaki etkililiğinin değerlendirilmesine ışık tutması ve Türkçe öğretimi alanında yapılacak gelecekteki araştırmalara veri sunması bakımından önemli olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
One of the most common, systematic, and free sources that students use to access information in the teaching–learning process is textbooks. Turkish language textbooks, especially those used within the scope of compulsory education, play a fundamental role not only in the development of language skills but also in shaping students' abilities to think, comprehend, interpret, and express themselves. In this context, the distribution of text types, content, and themes included in textbooks, the extent to which they align with the objectives of the curriculum, and how they contribute to students' acquisition of learning outcomes constitute an important area of research. The adoption of a text-based approach in Turkish language teaching necessitates a more systematic examination of the types of texts used in textbooks and their structural characteristics. Narrative texts, in particular, hold a significant place in Turkish language teaching as they support higher-order cognitive skills such as constructing plot, establishing cause-and-effect relationships, developing empathy, and using imagination. Therefore, analyzing under which themes narrative texts are presented in textbooks and how they are distributed in terms of genre diversity is a critical indicator for evaluating the extent to which curriculum objectives are achieved. This study was conducted based on the Secondary School Turkish Language Curriculum (TÖP), which was revised within the scope of the Turkey Century Maarif Model implemented in 2024. This curriculum adopts a student-centered approach, aiming to develop language skills holistically while also emphasizing the balanced presentation of text types and thematic structures. Accordingly, the narrative text types included in the curriculum and their distribution across themes in textbooks constitute the main focus of this study. In addition, the study is grounded in the learning outcomes and process components specified in the curriculum, particularly those related to the analysis of narrative texts. Within this framework, students are expected to identify the characters/entities, setting, time, and plot in narrative texts; determine the relationships among these elements; and analyze the interactions between them (such as the relationship between time and character or setting and events). These skills directly influence not only the level of text comprehension but also the development of analytical thinking and interpretation abilities. Therefore, the extent to which narrative texts align with these outcomes has been examined in detail according to grade levels. This study was conducted using the document analysis method, one of the qualitative research methods. The data set of the study consists of textbooks used in secondary school Turkish language courses in the 2025–2026 academic year and distributed free of charge to students by the Ministry of National Education. In this context, the 5th-grade and 6th-grade first and second textbooks published by the Ministry of National Education were included in the analysis. The data obtained during the research process were analyzed systematically by considering the variables of theme, text type, and grade level, and the findings were presented with the support of tables and graphs. In this way, both quantitative and qualitative data regarding the distribution of narrative texts in textbooks were presented from a holistic perspective. Furthermore, the extent to which the texts included in the textbooks correspond to the distribution envisaged in the curriculum was evaluated, and the findings were interpreted within the framework of the relevant literature. In conclusion, this study aims to reveal the alignment between the curriculum and textbook contents by examining the narrative texts included in secondary school Turkish language textbooks in terms of theme and genre. It is believed that the findings obtained will contribute to the development of textbooks, shed light on the evaluation of the effectiveness of curriculum implementation, and provide data for future research in the field of Turkish language teaching.
Benzer Tezler
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırma ve sapmalar açısından incelenmesi
Examining the texts in secondary school Turkish textbooks in terms of reconciliation and deviations
YAĞMUR DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENER DEMİREL
- Türkçe ders kitaplarındaki öyküleyici metinlerin estetik ölçütleri bakımından incelenmesi
Examination of narrative texts in Turkish textbooks in terms of aesthetic criteria
DUYGU ÜSTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiSosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN BAĞCI
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki öyküleyici metinler örneğinde tutarlılık ilişkilerinin kaynağı üzerine bir inceleme
An examination of coherence relations in narrative texts in middle school Turkish coursebooks
AZİZE YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERHAT ENSAR
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik ve anlaşılabilirliği
The readability and understandability of the texts in secondary school Turkish course books
KEVSER KÜBRA BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİT KARATAY
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin incelenmesi
Examination of listening texts in secondary school Turkish textbooks
MERVE ÇİFTÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELİM EMİROĞLU