Geri Dön

El-Akîdetü'l-Burhâniyye literatüründe bilgi ve varlık

Epi̇stemology and ontology in the literature of al-ʿAqīda al-Burhāni̇yya

  1. Tez No: 1007910
  2. Yazar: HAYRUNNİSA KEKLİK
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ORHAN ŞENER KOLOĞLU
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: El-İrşad, Kelam, İmamü`l-Harameyn el-Cüveyni, Al-Irşad, Islamic theology, İmamü`l-Harameyn el-Cüveyni
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Kuzey Afrika'da Eş'arî düşüncenin teşekkülünü ve özellikle el-Akîdetü'lBurhâniyye literatürü ekseninde Mağrib bölgesinde şekillenen kelâmî gelenekleri incelemektedir. Tezde, Mağrib coğrafyasında Eş'arîliğin ortaya çıkış süreci, bölgedeki siyasi ve toplumsal dinamiklerle ilişkisi, önde gelen Eş'arî âlimlerin katkıları ve şerh geleneği kapsamlı şekilde analiz edilmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde, Ebû Amr Osman es-Selâlicî'ye (ö. 574/1178) ait elAkîdetü'l-Burhâniyye adlı risalenin Türkçe tercümesi ve bu risale üzerine yazılmış şerhlerin bibliyografik değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu kapsamda, metnin orijinal bağlamı, dönemin ilmi gelenekleriyle ilişkisi ve şerhlerin kelâm geleneği içindeki rolü incelenmiştir. İkinci bölümde, bilgi kavramı ve kelâmın bilgi teorisiyle ilgili temel meseleleri; ilmin tanımı, mahiyeti, nazar, tanım, ahvâl teorisi ve delil kavramları çerçevesinde ele alınmıştır. Bu bölümde, klasik bilgi teorilerinin Mağrib'de nasıl yeniden yorumlandığı ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde ise, kelâm ilminde varlık, cevher ve araz kavramları ile âlem tasavvuru üzerinde durulmuş; Mağrib'deki kelâmî zihniyetin ontolojik yaklaşımları ve şerhlerin yorum ve katkıları değerlendirilmiştir. Çalışmada hem metin merkezli analiz hem de tarihsel-sosyolojik arka plan dikkate alınarak, el-Burhâniyye şerhlerinin Eş'arîliğin Mağrib'e özgü kavramsal ve metodolojik zenginliğini nasıl inşa ettiğine ışık tutulmuştur. Sonuç olarak, klasik şerh geleneğinin sadece bir metni açıklama fonksiyonunun ötesinde, bölgenin özgün kelâm geleneğinin oluşumunda kurucu bir rol oynadığı ortaya konmuştur. Tez, Mağrib Eş'arîliğinin entelektüel iklimini, klasik İslam düşüncesi ve kelâm araştırmaları açısından hem yeni bir okuma zemini hem de literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Özet (Çeviri)

This dissertation examines the formation of Ash'arite thought in North Africa, focusing in particular on the al-'Aqīda al-Burhāniyya literature and the development of the kalām tradition in the Maghreb region. The study analyzes the emergence of Ash'arism in the Maghreb, its relationship with regional political and social dynamics, the contributions of prominent Ash'arite scholars, and the tradition of commentary (sharḥ) in detail. The first chapter provides a Turkish translation of the treatise known as al-'Aqīda alBurhāniyya, attributed to Abū 'Amr ʿUthmān al-Salālijī (d. 574/1178), and a bibliographical evaluation of the commentaries written on this treatise. In this context, the original context of the text, its relationship with the scholarly traditions of its time, and the role of the commentaries in the kalām tradition are examined. The second chapter addresses the concept of knowledge and fundamental issues in the epistemology of kalām, including the definition and nature of knowledge, deliberation (nazar), definition (hadd), the theory of ahwāl, and the notion of evidence (dalīl). This section offers a detailed analysis of how classical theories of knowledge were reinterpreted in the Maghreb. The third chapter focuses on the understanding of being (wujūd), the concepts of substance (jawhar) and accident (ʿaraḍ), and the conception of the world in the science of kalām. The chapter evaluates the ontological approaches of the Maghrebi kalām mindset and regional interpretations of classical texts. Employing both textual analysis and historical-sociological context, the study demonstrates how the commentaries on al-Burhāniyya constructed the conceptual and methodological richness specific to Maghrebi Ash'arism. In conclusion, the thesis reveals that the classical tradition of commentary played a formative role in the development of an original kalām tradition in the region, beyond the mere explanation of a base text. This dissertation offers both a new framework for reading Maghrebi Ash'arism and an original contribution to the literature for those seeking to reassess the intellectual climate of the region within the context of classical Islamic thought and kalām studies.

Benzer Tezler

  1. Takıyyuddin el-Mukterah ve Şerhu'l-akideti'l-burhaniyye ve'l-füsûli'l-imaniyye adlı eseri bağlamında kelâmcılığı

    Takiyuddin el-Mukterah's theology in the context of his work named Sharkhul-ʿAkhadat al-burhaniyya ve'l-fuṣul-imaniyya

    ORHAN YİĞİT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DinYozgat Bozok Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MEHMET TÖZLUYURT

  2. İbn Teymiyye'de iman esasları (Akidetü'l-Vasitiyye çerçevesinde)

    Principles of faith in Ibn Taymiyya (Within the framework of Akidetü'l-Vasitiyye)

    MAHMUT AKTAŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    DinHarran Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. VEYSEL KASAR

  3. Ebu-Cafer Et-Tahavi'nin El-Akidetu't Tahaviyye'deki bazı kelami meselelerin değerlendirilmesi

    Investigation of some theological issues in the Akîdetu?t-Tahâviyye of Ebu-Cafer et-Tahâvî

    TEVFİK AYDIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2011

    DinSelçuk Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Bölümü

    PROF. DR. ŞERAFETTİN GÖLCÜK

  4. İmâmu'l Haremeyn Cüveynî'nin değişim geçirdiği kelâmî görüşleri

    Imâm al Harameyn Ebu al meali Juwayni's changing concepts of kalam utterance

    MUHAMMED MUSTAFA SANCAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2014

    DinYüzüncü Yıl Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. CEMALETTİN ERDEMCİ

  5. Maturidi ve Cüveyni'ye göre insan özgürlüğü

    Human freedom according to Maturidi and Juwayni

    REFİK YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    DinNecmettin Erbakan Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ LÜTFÜ CENGİZ