Öğretmen iyi oluşunun okul yöneticisi güçlendirici liderlik davranışları ve öğretmen iş doyumuna göre incelenmesi: Bir karma desen çalışması
An examination of teacher well-being in relation to school administration's empowering leadership behaviors and teachers' job satisfaction: A mixed-method study
- Tez No: 1007881
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATİH ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Güçlendirici liderlik, Öğretmen iyi oluşu, İş doyumu, Empowering leadership, Teacher well being, Job satisfaction
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, okul yöneticilerinin güçlendirici liderlik davranışları ile öğretmenlerin iş doyumlarının, öğretmenlerin öznel iyi oluşları üzerindeki yordayıcı etkilerinin incelenmesidir. Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen bilgiler doğrultusunda görüşme soruları oluşturulmuştur. Görüşme soruları yardımıyla yapılan görüşmelerle araştırmanın nitel verileri toplanmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Kütahya'da görev yapan ilkokul ve ortaokul öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmaya Kütahya'daki ilkokul ve ortaokullarda görev yapan 804 öğretmen gönüllü olarak katılmıştır. Nicel boyutta evrenin tamamına ulaşılmıştır. Veri toplamada;“Öğretmen İyi Oluş Ölçeği”,“Güçlendirici Liderlik Ölçeği”ve“Minnesota İş Doyum Ölçeği”kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu ilişkisel araştırma modelindedir. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistiklerden, çoklu ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Nicel verilerin istatistiksel analizinde SPSS 27 ve LISREL 8.8 programları kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu nicel araştırmaya katılan 15 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğretmenler amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmanın nitel verileri araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile yüz yüze yapılan görüşmelerden elde edilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde tematik analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın güvenirliği için üçgenleme tekniği kullanılmıştır. Nicel araştırma sonucunda, öğretmenlerin öznel iyi oluş düzeylerinin“yüksek”olduğu, okul yöneticilerinin“her zaman”güçlendirici liderlik davranışlarını sergiledikleri ve öğretmenlerin iş doyumlarından memnun oldukları belirlenmiştir. Yetki verme, sorumluluk ve destekleme ile birlikte, öğretmenlerin içsel doyum puanları ile düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişki vermektedir. Yetki verme, destekleme ve içsel doyum değişkenlerinin okul bağlılığı boyutunu pozitif ve anlamlı yordamakta, yetki verme ve içsel doyum değişkenlerinin öğretim yeterliği boyutunu pozitif ve anlamlı yordamaktadır. Araştırmanın nitel sonuçları ise öznel iyi oluşun dinamik ve çok katmanlı bir yapı olduğunu ortaya koymuştur. Öğretmenlerin iş doyumu ağırlıklı olarak meslek sevgisi ve öğrenci başarısı gibi içsel faktörlerden beslenmekte; veli baskısı, kalabalık sınıflar ve bürokratik engeller gibi dışsal faktörler ise bu doyumu tehdit etmektedir. Okul yöneticilerinin yetki devri konusunda daha çok pedagojik alanlarda esneklik sağladığı, ancak okulu bağlayan riskli ve kriz anlarında savunmacı, bürokratik ve merkeziyetçi bir tutum sergilediklemektedirler. Çalışan öğretmenlere aşırı görev yüklenmesinin sorumluluk vermekten ziyade“angarya”olarak algılandığı ve adalet hissini zedelediği saptanmıştır. Nicel ve nitel sonuçların karma yöntemle birleştirilmesi, görünürdeki“yüksek doyum”oranları ile yapısal krizler arasındaki paradoksu çözümlemiştir. Öğretmenlerin, sistemdeki dışsal kısıtlılıkların farkında olmalarına ve bunlardan zarar görmelerine rağmen, mesleğe ve öğrenciye duydukları güçlü içsel sevgi sayesinde öznel iyi oluşlarını korudukları saptanmıştır. Ancak bu dayanıklılık statik değildir; yaş ve kıdem ilerledikçe artan dışsal baskılar, bürokratik aşınma ve yetersiz idari destek iş doyumunun düşmesine neden olmaktadır. Bu bulgular doğrultusunda uygulayıcılara; risk anlarında öğretmenin kurumsal destekle yalnız bırakılmaması, görev dağılımlarının adaletli yapılması ve okulu bir“istatistik/puan”merkezine dönüştüren performatif yönetim pratiklerinden uzaklaşılması önerilmektedir. Araştırmacılara ise Türkiye bağlamına özgü güçlendirici liderlik ölçekleri geliştirmeleri ve dışsal hesap verebilirlik araçlarının öğretmen psikolojisi üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalar yapmaları önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine the predictive effects of school administrators' empowering leadership behaviors and teachers' job satisfaction on teachers' subjective well-being. The study employed an explanatory sequential design, one of the mixed-methods research designs in which quantitative and qualitative research methods are used together. Interview questions were developed in line with the findings obtained from the quantitative phase of the study. The qualitative data were collected through interviews conducted using these interview questions. The population of the study consisted of primary and secondary school teachers working in Kütahya during the 2023–2024 academic year. A total of 804 teachers working in primary and lower secondary schools in Kütahya voluntarily participated in the study. In the quantitative phase, the entire population was reached. The“Teacher Well-Being Scale,”the“Empowering Leadership Scale,”and the“Minnesota Job Satisfaction Scale”were used as data collection instruments. The quantitative phase of the study was designed according to the correlational research model. Descriptive statistics, multiple regression analysis and hierarchical regression analysis were employed in the analysis of the quantitative data. SPSS 27 and LISREL 8.8 were used for the statistical analysis of the quantitative data. In the qualitative phase of the study, a basic qualitative research design was employed. The study group consisted of 15 teachers who had participated in the quantitative phase. The participating teachers were selected using criterion sampling, one of the purposive sampling techniques. The qualitative data were obtained through face-to-face interviews conducted by means of a semi-structured interview form developed by the researcher. Thematic analysis was used to analyze the research data. Triangulation was employed to ensure the reliability of the study. The quantitative findings revealed that teachers' levels of subjective well-being were“high,”that school administrators“always”exhibited empowering leadership behaviors, and that teachers were satisfied with their job satisfaction. Delegation of authority, together with responsibility and support, showed a low but significant relationship with teachers' intrinsic satisfaction scores. The variables of delegation of authority, support, and intrinsic satisfaction positively and significantly predicted the school commitment dimension, while delegation of authority and intrinsic satisfaction positively and significantly predicted the teaching efficacy dimension. The qualitative findings, on the other hand, revealed that subjective well-being is a dynamic and multilayered construct. Teachers' job satisfaction was found to be predominantly nourished by intrinsic factors such as love of the profession and student achievement, whereas external factors such as parental pressure, overcrowded classrooms, and bureaucratic obstacles threatened this satisfaction. It was reported that school administrators provided greater flexibility in the delegation of authority mostly in pedagogical, classroom-related areas; however, in risky situations and moments of crisis that involved the school as an institution, they tended to adopt a defensive, bureaucratic, and centralized attitude. It was also determined that assigning excessive duties to teachers who were already working actively was perceived not as granting responsibility but rather as“drudgery,”thereby undermining their sense of justice. The integration of the quantitative and qualitative findings through a mixed-methods approach helped explain the paradox between apparently“high satisfaction”rates and structural crises such as CİMER pressure, favoritism, and lack of support. It was found that although teachers were aware of and adversely affected by external constraints within the system, they were able to maintain their subjective well-being through their strong intrinsic love for the profession and their students. However, this resilience is not static; as age and seniority increase, growing external pressures, bureaucratic erosion, and insufficient administrative support lead to a decline in job satisfaction. In light of these findings, practitioners are advised not to leave teachers without institutional support during moments of risk, to ensure fair distribution of duties, and to move away from performative management practices that transform schools into centers of“statistics/scores.”Researchers are advised to develop empowering leadership scales specific to the Turkish context and to conduct studies examining the effects of external accountability mechanisms on teacher psychology.
Benzer Tezler
- Öğrencı̇ refahının arttırılmasında bı̇rı̇ncı̇l paydaşların rolü
The role of primary stakeholders in improving student well-being
MÜJDE VARNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSiirt ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RASİM TÖSTEN
- ФОРМУВАННЯ ЛІДЕРСЬКОЇ КОМПЕТЕНТНОСТІ В МАЙБУТНІХ КЕРІВНИКІВ-ЖІНОК ЗАГАЛЬНООСВІТНІХ ЗАКЛАДІВ ТУРЕЧЧИНИ
Türkiye'de genel eğitim kurumlarında gelecekteki kadın yöneticilerinde liderlik yetkinliğinin oluşturulması
AHMET YILDIRIM
Doktora
Ukraynaca
2021
Eğitim ve ÖğretimCherkasy Natıonal UnıversıtyEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TYMOFİİ DESİATOV
- Kadın öğretmenler ve sendikal katılım; Eğitim-Sen örneği
Woman teachers and participation in unions; Example of Eğitim-Sen
HÜLYA TÜRKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriAnkara ÜniversitesiYaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERAP AYHAN