Öğretmenlerin siber nezaket düzeyleri ile yapay zekâya yönelik genel tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between teachers' cyber politeness levels and their general attitudes towards artificial intelligence
- Tez No: 1007873
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ARİF ÖZERBAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital iletişim araçlarının toplumsal yaşama nüfuz etmesi, bireylerin çevrimiçi ortamlardaki davranış biçimlerini de belirleyici bir boyut olarak öne çıkarmaktadır. Bu bağlamda siber nezaket; dijital ortamlarda sergilenen empatik, özgeci ve prososyal davranışların bütünü olarak tanımlanmakta; dijital vatandaşlığın olumlu boyutunu temsil eden önemli bir kavram olarak alanyazındaki yerini güçlendirmektedir. Yapay zekâya yönelik tutum ile siber nezaket, dijital yeterliliğin birbirini tamamlayan iki temel boyutu olarak değerlendirilebilir; bununla birlikte bu iki değişkeni birlikte inceleyen herhangi bir araştırmaya alanyazında rastlanmamaktadır. Söz konusu boşluktan hareketle tasarlanan bu araştırmanın amacı: öğretmenlerin siber nezaket düzeyleri ile yapay zekâya yönelik genel tutumları arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde ilişkisel tarama modeliyle desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İzmir iline bağlı resmî devlet okullarında görev yapan ve uygun örnekleme yöntemiyle belirlenen 289 öğretmen oluşturmaktadır. Katılımcıların 182'si kadın, 107'si erkek olup yaş dağılımı açısından 41-50 yaş grubu en kalabalık grubu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, Özdemir ve Işık (2021) tarafından geliştirilen Siber Nezaket Ölçeği ile Schepman ve Rodway (2020) tarafından geliştirilerek Kaya vd. (2024) tarafından Türkçeye uyarlanan Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Veriler Google Forms aracılığıyla çevrimiçi ortamda toplanmış ve SPSS 27 paket programıyla analiz edilmiştir. Veri analizinde bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü varyans analizi, Tukey HSD post hoc testi ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Normallik testleri sonucunda çarpıklık ve basıklık değerlerinin kabul edilebilir sınırlar olan (-2, +2) aralığında kaldığı görülmüş ve parametrik testlerin kullanılmasına karar verilmiştir. Araştırma bulguları incelendiğinde öğretmenlerin siber nezaket düzeylerinin genel itibarıyla orta düzeyin üzerinde seyrettiği görülmektedir. Siber nezaket düzeyleri cinsiyet ve görev yeri değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermezken yaş değişkeni açısından 20-30 yaş grubunun 41-50 ve 51-60 yaş gruplarına kıyasla anlamlı düzeyde yüksek siber nezaket puanları sergilediği belirlenmiştir. Mesleki kıdem açısından 1-5 yıl ve 6-10 yıl kıdem gruplarının 21-25 yıl kıdem grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek siber nezaket puanlarına sahip olduğu görülmüştür. Kurum düzeyi açısından ortaokul öğretmenlerinin lise öğretmenlerine kıyasla anlamlı düzeyde yüksek siber nezaket puanları sergilediği belirlenmiş; branş değişkeni açısından ise tek yönlü varyans analizi anlamlı bir fark ortaya koymuş olmakla birlikte ikili grup karşılaştırmalarında anlamlı farklılık tespit edilememiştir. Öğretmenlerin yapay zekâya yönelik genel tutumlarının da orta düzeyin üzerinde seyrettiği ve pozitif tutum puanlarının negatif tutum puanlarına kıyasla belirgin biçimde daha yüksek olduğu görülmüştür. Cinsiyet, yaş, mesleki kıdem, görev yeri ve kurum düzeyi değişkenleri açısından gruplar arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık tespit edilemezken branş değişkeni açısından sayısal branş öğretmenlerinin yapay zekâya yönelik tutum puanlarının sözel branş öğretmenlerine kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın temel bulgusuna göre öğretmenlerin siber nezaket düzeyleri ile yapay zekâya yönelik genel tutumları arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Bu ilişki siber nezaketin tüm alt boyutları için de geçerliliğini korumakta; motivasyon alt boyutunun yapay zekâ tutumuyla en güçlü ilişkiyi sergileyen bileşen olduğu dikkat çekmektedir. Demografik değişkenlere göre yürütülen alt grup analizleri, söz konusu ilişkinin tüm gruplarda aynı güçte ortaya çıkmadığını; ilişkinin örüntüsünün yaş, mesleki kıdem, görev yeri, kurum düzeyi ve branş değişkenlerine göre farklılaştığını ortaya koymaktadır. Demografik değişkenlere göre yürütülen alt grup analizleri, söz konusu ilişkinin tüm gruplarda aynı güçte ortaya çıkmadığını; ilişkinin örüntüsünün yaş, mesleki kıdem, görev yeri, kurum düzeyi ve branş değişkenlerine göre farklılaştığını ortaya koymaktadır. Siber nezaket düzeyi açısından genç öğretmenler öne çıkarken, siber nezaket ile yapay zekâya yönelik tutum arasındaki ilişkinin gücü yaş ve kıdem gruplarına göre farklı bir tablo sergilemiştir. Özellikle 41-50 ve 51-60 yaş gruplarında, 21-25 yıl ve 26 ve üstü kıdem gruplarında, şehir merkezinde görev yapan öğretmenlerde, ilkokul ve ortaokul kademelerinde ve sınıf öğretmenliği branşında bu ilişkinin daha tutarlı ve güçlü biçimde ortaya çıktığı görülmektedir. Bu bulgular doğrultusunda dijital yeterliliğin farklı boyutlarının birbirini besleyen dinamik bir bütün oluşturduğu ve öğretmen yetiştirme süreçlerinde siber nezaket ile teknoloji tutumunun bir arada ele alınmasının önemi vurgulanmaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçların eğitim politikası yapıcılarına, okul yöneticilerine ve öğretmen yetiştirme programlarını tasarlayanlara önemli katkılar sunacağı değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
The increasing penetration of digital communication tools into social life has brought individuals' online behavioral patterns to the forefront as a critical dimension of contemporary existence. In this context, cyber kindness is defined as the totality of empathetic, altruistic, and prosocial behaviors exhibited in digital environments, and has established itself in the literature as a significant concept representing the positive dimension of digital citizenship. Attitudes towards artificial intelligence and cyber kindness can be regarded as two complementary and foundational dimensions of digital competence; however, no study examining these two variables in conjunction has been identified in the existing literature. Motivated by this gap, the present study aims to investigate the relationship between teachers' levels of cyber kindness and their general attitudes towards artificial intelligence. The research was designed using a relational survey model within a quantitative research approach. The study group consisted of 289 teachers employed in official public schools affiliated with the province of İzmir during the 2024-2025 academic year, selected through convenience sampling. Of the participants, 182 were female and 107 were male, with the 41-50 age group constituting the largest cohort. Data were collected using the Cyber Kindness Scale developed by Özdemir and Işık (2021) and the General Attitudes towards Artificial Intelligence Scale developed by Schepman and Rodway (2020) and adapted into Turkish by Kaya et al. (2024). Data were collected via Google Forms and analyzed using SPSS 27. Independent samples t-test, one-way analysis of variance, Tukey HSD post hoc test, and Pearson correlation analysis were employed. Skewness and kurtosis values remained within the acceptable range of (-2, +2), supporting the use of parametric tests. The findings revealed that teachers' cyber kindness levels were generally above the moderate level. No statistically significant differences were found with respect to gender and place of employment, whereas teachers in the 20-30 age group exhibited significantly higher cyber kindness scores compared to the 41-50 and 51-60 age groups. Teachers with 1-5 years and 6-10 years of professional seniority demonstrated significantly higher cyber kindness scores than those with 21-25 years of experience. Middle school teachers scored significantly higher than high school teachers, while no significant differences were detected in pairwise branch comparisons despite a significant overall result. Teachers' general attitudes towards artificial intelligence were also above the moderate level, with positive attitude scores markedly higher than negative attitude score No statistically significant differences were found across gender, age, professional seniority, place of employment, or institutional level, whereas teachers in quantitative disciplines exhibited significantly higher artificial intelligence attitude scores than their counterparts in verbal disciplines. The primary finding indicated a statistically significant, positive, and moderate-level relationship between teachers' cyber kindness levels and their general attitudes towards artificial intelligence, with the motivation sub-dimension emerging as the strongest predictor. Subgroup analyses revealed that the pattern of this relationship varied across demographic variables, with particularly robust associations observed among teachers aged 41-50 and 51-60, those with 21-25 and 26 or more years of seniority, teachers in urban centers, those at primary and middle school levels, and classroom teachers. These findings underscore that the dimensions of digital competence constitute a mutually reinforcing whole, highlighting the importance of addressing cyber kindness and technology attitudes in an integrated manner within teacher education programs.
Benzer Tezler
- Ortaokul öğrencileri, öğretmenleri, okul yöneticileri ve velilerin siber sağlık durumlarının incelenmesi
An investigation of middle school students, teachers, school administrators, and parents states of cyber wellness
PINAR MIHCI
Doktora
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU KILIÇ ÇAKMAK
- Öğretmenlerin siber kaytarma davranışları ile işe tutkunluk düzeyleri arasındaki ilişki
The correlation between cyberloafing behavior of the teachers and their level of work engagement
HAKAN SARICA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimPamukkale ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN TANRIÖĞEN
- Öğretmenlerin siber insani değer düzeylerinin 360 derece değerlendirilmesi
Teachers' cyber human value levels 360 degree evaluation
SÜMEYYE DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖZDE SEZEN GÜLTEKİN
- Öğretmenlerin kişisel siber güvenlik farkındalık düzeylerinin farklı değişkenlere göre değerlendirilmesi
Evaluation of teachers' personal cyber security awareness levels according to different variables
İMREN ALTINER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Bilim ve TeknolojiAnkara ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAFİZE KESER
- Ortaokulda görev yapan öğretmenlerin siber zorbalık algılarının incelenmesi
Perception of teachers working at secondary schoolson cyberbullying and their encounter level
YUNUS TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH BOZBAYINDIR