Semerkant tarihî yapılarındaki mozaik çini desenlerinin analizi ve geometrik mozaik tekniğiyle yeniden üretimi
Analysis of the mosaic tile patterns in the historical structures of Samarkand and their reproduction with the geometric mosaic technique
- Tez No: 1007741
- Danışmanlar: PROF. DR. İHSAN TOKTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Güzel Sanatlar, Mimarlık, Art History, Fine Arts, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Semerkant, Mozaik Çini, Geometrik Desen, Geometrik Mermer Mozaik Tekniği, Sistematik Dijital Analiz, Kültürel Miras, Timurlu Sanatı, Tasarım Eğitimi, Samarkand, Mosaic Tile, Geometric Pattern, Geometric Marble Mosaic Technique, Systematic Digital Analysis, Cultural Heritage, Timurid Art, Design Education
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Timurlu Dönemi mimarisi ve sanatının zirvesini temsil eden Semerkant'taki anıtsal yapılarda yer alan mozaik çini desenlerinin ilk adımını oluşturan tasarım prensiplerini sistematik olarak çözümlemeyi ve bu kadim bilgiyi, geliştirilen özgün bir yöntemle yeniden üretmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, Timurlu Döneminde inşa edilen yapıların süslemesinde kullanılan geometrik kompozisyonların tasarımlarını analitik olarak çözümleyecek ve bu soyut mirası çağdaş tasarım uygulamalarına aktarabilecek bütünsel ve uygulamalı bir yöntemin mevcut olmamasıdır. Sistematik dijital analiz ile fiziksel üretimi birleştiren iki aşamalı ve yenilikçi bir yaklaşım, eksikliği tamamlamak üzere geliştirilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında; Şâh-ı Zinde Külliyesi, Gûr-i Emir Türbesi, Uluğ Bey Rasathanesi ve Registan Meydanındaki anıtsal yapılardaki desenler, AutoCAD ortamında Sistematik Dijital Analiz Yöntemi kullanılarak titizlikle analiz edilmiştir. Desenlerin simetri, modülasyon ve tekrar ilkelerine dayanan matematiksel altyapısı çözümlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasını da sistematik dijital verilerden elde edilen şablonlar kullanılarak geliştirilen özgün Geometrik Mermer Mozaik Tekniği oluşturmaktadır. Geometrik Mermer Mozaik Tekniği, geleneksel çini bisküvileri yerine bilinçli olarak mermeri kullanarak tarihî desen formlarını çağdaş bir tasarım yöntemi ile yeniden yorumlamaktadır. Malzeme uyumu ve renklerin asıl desendeki tonlarıyla aynı olması, sırrın parlak ve hacimli görüntüsünün elde edilmesi gibi zorlukların üstesinden başarıyla gelirken; harçsız yerleştirme gibi modern uygulama metotlarının benimsenmesi, tamamlanan eserlerin tarihsel doğruluğa ve de estetik modern bir görünüme sahip olmasını da sağlamıştır. Mimarlık, Geleneksel El Sanatları, Görsel İletişim Tasarımı ve Endüstriyel Tasarım gibi farklı disiplinlerden öğrencilere ve Millî Eğitim Bakanlığı öğretmenlerine yönelik düzenlenen atölye ve çalıştaylarla geliştirilen bu bütünsel tekniğin uygulanabilirliği kanıtlamıştır. Önerilen yaklaşımın yalnızca bir koruma ve yeniden üretim aracı olmadığını, aynı zamanda yeni nesil tasarımcılar ve eğitimciler için disiplinler arası bir ilham ve eğitim modeli sunduğu bu süreçte gözlemlenmiştir. Çalışmada sonuç olarak Timurlu Mimarisi'nin ev sahipliğini Semerkant'ta bulunan geometrik desen mirasının belgelenmesi, korunması ve geleceğe taşınması için teori ile uygulamayı, analiz ile estetiği birleştiren bütünsel bir yöntem sunulmaktadır. Özgün tekniğin geliştirilmesi ve uygulama aşamasında elde edilen sonuçlar kültürel miras çalışmalarına, sanat ve tasarım eğitimine ve literatüre önemli katkılar sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
This study tries to systematically analyze the design principles of the mosaic tile patterns found in the monumental structures of Samarkand, which are key examples of Timurid architecture and art, and to recreate these design principles through a method developed for this study. The main problem addressed is the lack of a comprehensive and practical methodology able to analyze the geometric patterns in the ornamentation of Timurid-era buildings and applying these traditional designs in contemporary practice. A two stage innovative approach combines systematic digital analysis and physical production.. At first the patterns found in monumental structures such as the Shah-i Zinda Complex, Gur-e Amir Mausoleum, Ulugh Beg Observatory, and Registan Square were carefully analyzed using the Systematic Digital Analysis Method using the AutoCAD environment. The mathematical foundations of the patterns, which are based on the principles of symmetry, modulation, and repetition, were carefully examined. The second stage involves the development of the original Geometric Marble Mosaic Technique, which uses templates derived from the systematic digital data. This technique consciously employs marble instead of traditional ceramic tiles to reinterpret historical pattern forms through a contemporary design method. Despite challenges such as preserving material compatibility, achieving color tones identical to the originals, and replicating the glossy and rich appearance of the glaze, the method successfully overcame these difficulties. Furthermore, the adoption of modern application techniques such as mortarless placement enabled the resulting works to maintain both historical authenticity and a modern aesthetic appearance. The applicability of this comprehensive technique has been demonstrated through workshops organized for students from various disciplines such as Architecture, Traditional Handicrafts, Visual Communication Design, and Industrial Design, as well as for teachers under the Ministry of National Education. It is observed that the proposed approach serves not only as a tool for preservation and reproduction but also as an integrative source of inspiration and an educational model for new generations of designers and educators.
Benzer Tezler
- Otel işletmelerinde maliyetlerin karlılık açısından değerlendirilmesi ve uygulama örneği
Başlık çevirisi yok
ZEKERİYA SÜMERKAN
- Sert linyitlerin Aydın-Şahinali kömürü örneğinde yıkanabilme özelliklerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
ORHAN SEMERKANT
- Biçimlendiren etkenler açısından Doğu Karadeniz kırsal kesiminde geleneksel evlerin yapı özellikleri
Building characteristics of the traditional houses in respect to the shaping factors at eastern black sea region
M. REŞAT SÜMERKAN
- Hastanemizde kan kültürlerinin standardizasyonu
Başlık çevirisi yok
A.BÜLENT SÜMERKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1991
MikrobiyolojiErciyes ÜniversitesiMikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ŞİR AHMET FAZLI