Sanayi Devriminden dijital çağa: Endüstri 4.0'ın Türkiye ekonomisi üzerindeki etkileri
From the Industrial Revolution to the digital era: the impact of Industry 4.0 on the Turkish economy
- Tez No: 1007499
- Danışmanlar: PROF. DR. BAHAR BURTAN DOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Endüstri 4.0'ı Sanayi Devrimi'nden günümüze uzanan teknolojik paradigma değişimlerinin güncel aşaması olarak ele almakta; Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini kavramsal çerçeve ile 2009–2025 dönemini kapsayan makro göstergeleri birlikte kullanarak değerlendirmektedir. Çalışmada buhar gücü, elektrifikasyon ve bilgisayar destekli otomasyonla ilerleyen tarihsel dönüşüm hattı kısaca özetlenmekte; nesnelerin interneti, büyük veri analitiği, yapay zekâ, bulut bilişim ve siber-fiziksel sistemlerin üretim süreçlerine“veri”temelli yeni bir faktör boyutu eklediği vurgulanmaktadır. Bu altyapı üzerinden dijitalleşmenin üretim verimliliği, işgücü piyasası ve rekabet gücü üzerindeki etkileri; verimlilik kazanımı, maliyet baskısı, beceri dönüşümü ve yenilik kapasitesi kanalları çerçevesinde tartışılmaktadır. Türkiye'ye ilişkin analiz, üretim performansının yalnız çıktı artışıyla okunamadığını; maliyet ve ücret dinamikleriyle birlikte yorumlanması gerektiğini göstermektedir. 2009–2025 döneminde imalat sanayi üretim endeksinin artması, kapasite genişlemesi ve üretim ölçeğinin büyüdüğüne işaret ederken, saatlik işgücü maliyeti endeksindeki hızlı yükseliş özellikle 2021 sonrasında belirginleşmekte; bu durum, verimlilik artışı beklentisinin maliyet kanalı tarafından sınırlandığını ortaya koymaktadır. İşgücü piyasası göstergeleri aynı dönemde işgücüne katılım ve istihdam oranlarının yükseldiğini, işsizlik oranının gerilediğini göstermekte; sektörel bileşimde tarımın payının düşmesi ve hizmetler sektörünün yüksek payını koruması, dönüşümün geniş bir çalışan kitlesini etkileyecek beceri güncellemesi ihtiyacını güçlendirmektedir. Rekabet gücü boyutunda Ar-Ge yoğunluğunun uzun dönemde artması, patent ve marka başvurularındaki birikimle birlikte yenilik kapasitesinin güçlendiğine işaret etmektedir. Bununla birlikte dış ticaret miktar endeksleri, ihracat performansının dönemsel koşullar ve maliyet yapısıyla yakından ilişkili olduğunu göstermekte; dijital dönüşümün tedarik zinciri entegrasyonu, kalite standardizasyonu ve teslimat performansı üzerinden ihracat kapasitesini destekleyebilmesi için maliyet yönetimi ve yerli üretim ekosistemiyle eşgüdüm gerektirdiğine dikkat çekmektedir. Politika önerileri; sanayi bölgelerinde geniş bant ve 5G altyapısının yaygınlaştırılması, KOBİ'lerin dijital olgunluğunu artıracak finansman ve danışmanlık mekanizmalarının güçlendirilmesi, mesleki-teknik eğitim ve yaşam boyu öğrenme programlarına veri analitiği, yapay zekâ ve robotik bakım modüllerinin entegrasyonu, açık standartlara dayalı veri yönetişimi ve siber güvenlik kapasitesinin kurumsallaştırılması eksenlerinde şekillenmektedir. Sonuç olarak Endüstri 4.0, Türkiye için teknolojik bir güncelleme olmakla beraber verimlilik artışı, katma değer üretimi ve küresel değer zincirlerinde yükselme hedefleri açısından stratejik bir fırsat alanıdır. Ancak bu fırsatın kalıcı rekabet üstünlüğüne dönüşmesi, teknoloji yatırımlarının maliyet yönetimi, beceri politikaları ve yenilik çıktılarının sürekliliğiyle birlikte bütünleşik biçimde yürütülmesine bağlıdır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines Industry 4.0 as the current stage of technological paradigm shifts extending from the Industrial Revolution to the present day; it evaluates its effects on the Turkish economy using a conceptual framework along with macroeconomic indicators covering the period 2009–2025. The study briefly summarizes the historical transformation trajectory, progressing through steam power, electrification, and computer-aided automation; it emphasizes that the Internet of Things, big data analytics, artificial intelligence, cloud computing, and cyber-physical systems add a new data-driven dimension to production processes. Through this infrastructure, the effects of digitalization on production efficiency, the labor market, and competitiveness are discussed within the framework of productivity gains, cost pressures, skill transformation, and innovation capacity. The analysis concerning Turkey shows that production performance cannot be read solely by output increase; it must be interpreted together with cost and wage dynamics. While the increase in the manufacturing industry production index during the 2009–2025 period indicates capacity expansion and a growing scale of production, the rapid rise in the hourly labor cost index becomes particularly pronounced after 2021. This situation reveals that the expectation of productivity growth is limited by the cost channel. Labor market indicators show that labor force participation and employment rates increased and the unemployment rate decreased during the same period; the decrease in the share of agriculture in the sectoral composition and the maintenance of a high share of the services sector reinforce the need for skills updates that will affect a broad workforce as a result of the transformation. In terms of competitiveness, the increase in R&D intensity in the long term, along with the accumulation in patent and trademark applications, indicates that innovation capacity has strengthened. However, foreign trade volume indices show that export performance is closely related to seasonal conditions and cost structure; it draws attention to the fact that digital transformation requires coordination with cost management and the domestic production ecosystem in order to support export capacity through supply chain integration, quality standardization and delivery performance. Policy recommendations; The expansion of broadband and 5G infrastructure in industrial zones, the strengthening of financing and consultancy mechanisms to increase the digital maturity of SMEs, the integration of data analytics, artificial intelligence, and robotic maintenance modules into vocational and technical education and lifelong learning programs, and the institutionalization of data governance and cybersecurity capacity based on open standards are all key aspects of Industry 4.0. In conclusion, Industry 4.0 represents a technological upgrade for Turkey, as well as a strategic opportunity in terms of increased productivity, value-added production, and advancement in global value chains. However, transforming this opportunity into lasting competitive advantage depends on the integrated management of technology investments, skills policies, and the continuity of innovation outputs.
Benzer Tezler
- Mass customization of architecture
Mimarlıkta kitlesel özelleştirme
EFE GÖZEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARDA İNCEOĞLU
- Teknolojinin heykel sanatına etkileri
The effects of technology on sculpture art
YILMAZ GÜLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiHeykel Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TANSEL ÇEBER
- Dijitalleşen sahne sanatlarında anlatı formları
Narrative forms in dijitalized performing arts
YAKUP HATIRLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü SanatlarıBursa Uludağ ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. MİNE ARTU MUTLUGÜN
- Endüstri 4.0 ve Balıkesir Organize Sanayi Bölgesi uygulanabilirlik araştırması
Industry 4.0 and Balıkesir Organized Industrial Zone applicability research
NERİMAN DEMİRCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonomiBalıkesir Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT BAYRAKTAR
- Endüstri 4.0 perspektifinde dijital dönüşüm olgunluk modelleri: imalat işletmeleri örneği
Digital transformation maturity models in industry 4.0 perspective: example of manufacturing enterprises
MEHMET CEMAL DENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiMunzur ÜniversitesiMühendislik Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİFCAN GÖÇMEN POLAT