Müzikal aktarım bağlamında Dellâl-zâde İsmâil Efendi'nin yegâh yürük semâîsi üzerine nüsha ve icra temelli bir karşılaştırma
A manuscript and performance based comparison of Dellâl-zâde Ismâil Efendi's yegâh yürük semâî in the context of musical transmission
- Tez No: 1007472
- Danışmanlar: DOÇ. ASLIHAN ERUZUN ÖZEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzik ve Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Meşk sistemi, Türk müziğinin yüzyıllar boyunca başlıca aktarım aracı olmuştur. Son iki asırda ise müzik yazısı bu geleneğe eklemlenmiş, iki yöntemin birlikte kullanımı yeni bir aktarım pratiği doğurmuştur. Özellikle 19. yüzyılda meşk ile nota yazısının iç içe geçtiği görülmektedir. Bu çalışma, meşkin tamamen geri çekilip yerini nota yazısına bıraktığı ve böylece“versiyonel icra”olgusunun ortadan kalktığı yönündeki yaygın görüşü sorgulamaktadır. Bu amaçla, meşk ve nota yazısının birlikte kullanılmaya başlandığı dönemin önemli isimlerinden Dellâl-zâde İsmail Efendi'nin yegâh makamındaki yürük semaisi örneklem olarak seçilmiştir. Karşılaştırma için Muallim İsmail Hakkı Bey arşivinden 1, Cüneyt Kosal arşivinden 6, Kemal Batanay arşivinden 5 versiyon; ayrıca TRT versiyonu ve üç devlet korosu icrası olmak üzere toplam 16 versiyon bir araya getirilmiştir. Eserin yapısı dikkate alınarak versiyonlar ikişer ölçülük cümleler halinde alt alta yazılmış, ortaklık ve farklılıklar bu düzen içinde incelenmiştir. Aynı melodik motifleri tekrarlayan ölçüler aynı renklerle gösterilmiş, böylece versiyonlar arası benzerlik oranları yüzdesel olarak tespit edilmiştir. Analiz sonucunda, tüm versiyonlarda zaman ve ses uyumu bakımından yalnızca %20,99 oranında ortaklık bulunduğu belirlenmiştir. Bu da eserin %79,01 oranında küçük ya da büyük farklılıklara uğradığını göstermektedir. İncelenen eser özelinde müzik yazısının Türk müziği aktarımında tek başına mutlak bir koruma ve aktarma aracı olmadığı anlaşılmıştır. Çalışma ayrıca, en sık tekrar eden müzik cümlelerini bir araya getirerek toplumsal hafızada yer eden ortak bir versiyona ulaşmayı da hedeflemiştir.
Özet (Çeviri)
The meşk system served as the principal means of transmission in Turkish music for centuries. Over the last two centuries, musical notation has been incorporated into this tradition, and the combined use of these two methods has given rise to a new mode of transmission. Especially in the nineteenth century, meşk and notation appear to have been closely intertwined. This study questions the widespread view that meşk completely withdrew and gave way to notation, thereby eliminating the phenomenon of“versional performance.”For this purpose, Dellâl-zâde İsmail Efendi's yürük semai in the yegâh makam was selected as the sample work, since he was one of the important figures of the period in which meşk and notation began to be used together. For comparison, a total of sixteen versions were brought together: one from the archive of Muallim İsmail Hakkı Bey, six from the Cüneyt Kosal Archive, five from the Kemal Batanay Archive, as well as the TRT version and performances by three state choirs. Taking the structure of the composition into account, all versions were arranged line by line in two-measure phrases, and similarities and differences were examined within this framework. Measures repeating the same melodic motifs were marked in the same colors, which made it possible to determine the similarity ratios between versions statistically. As a result of the analysis, it was found that all versions shared only 20.99% similarity in terms of rhythmic and pitch correspondence. This indicates that the piece underwent differences, whether minor or major, at a rate of 79.01%. In the case of this particular work, notation alone does not appear to function as an absolute means of preservation and transmission in Turkish music. The study also aimed to bring together the most frequently repeated musical phrases in order to arrive at a common version shaped by motifs preserved in collective memory.
Benzer Tezler
- Kentleşme süreci bağlamında Sivas'ta davul zurna pratikleri
Drum and zurna pratices in Sivas in the context of urbanization
GÖKTÜRK ERDOĞAN
Doktora
Türkçe
2018
MüzikErciyes ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZİFE OYA LEVENDOĞLU ÖNER
- Uzamsal müzik bağlamında Türk Halk Müziği için güncel bir prodüksiyon tekniği önerisi:“Uyan Sunam”projesi örneği
A contemporary production technique proposal for Turkish Folk Music in the context of spatial audio: The case of“Uyan Sunam”project
MUHİTTİN GÜNEY ÖZELKAN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2025
Müzikİstanbul Okan ÜniversitesiMüzik Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL GÜNGÖR
DOÇ. DR. TAYLAN ÖZDEMİR
- Bursa-İnegöl, Şehitler Köyü "Alevi-Bektaşi'lerinde Kültürel aktarım sürecinde rol alan müzik pratikleri: Gençlik Kurbanı Cemi
Musical Practices that taking part in Cultural Transmission Process in Bursa-İnegöl-Şehitler Village Alevi-Bektashi
TURGAY YILDIRIM
- Arguvan yöresi müzik kültürü ve pratikleri bağlamında“Erhan Yılmaz örneği”
“Erhan Yılmaz example”in the context of music culture and practices of Arguvan region
CAN AYDOĞDU
- Sosyomatematiksel yaklaşım modelinden hareketle işitsel (Duysal) sinematografi
From sociomathematical aproach model departing from audio cinematography
NAZIM ÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Sahne ve Görüntü SanatlarıYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. A. EVREN YANTAÇ