Kırgız edebiyatında kaynağı Manas Destanı olan tiyatro metinlerinin incelenmesi
An analysis of theatrical scripts in Kyrgyz literature based on the Epic of Manas
- Tez No: 1007219
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURGÜL MOLDALİEVA OROZOBAYEV
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ardahan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kırgız edebiyatında kaynağı Manas Destanı olan tiyatro metinlerini inceleyerek destan–tiyatro ilişkisini metinlerarası bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Kasım Tınıstanov'un Akademi Geceler'i, Coomart Bökönbayev, Cusup Turusbekov ve Kubanıçbek Malikov'un birlikte kaleme aldığı Ayçürök operası (libretto), Bökönbayev'in Semetey adlı piyesi, Malikov'un Seytek librettosu, Tügölbay Sıdıkbekov ile Kalim Rahmatullin'in Manas ve Almambet oyunu, Malikov ve Aalı Tokombayev'in Manas operası librettosu, Calil Sadıkov'un Ayköl Manas, Manas'ın Oğlu Semetey ve Seytek üçlemesi ile Türkiye'de yazılan Recep Bilginer'in Manas Ölümsüz Kahraman ve Türel Ezici'nin Kırgız'ın Alp Yiğidi Manas adlı eserleri çözümlenmektedir. Çalışmada nitel, metin merkezli ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiş; söz konusu metinler, destanla kurdukları metinlerarası ilişkiler (alıntı, dönüşüm, yeniden yazım), dramatik yapı, zaman–mekân kurgusu, eylemsel örgü, kişi kadrosu ve ideolojik katmanlar bakımından incelenmiştir. Sovyet dönemi metinlerinde kolektif emek, sınıf ideolojisi ve resmî söylem öne çıkarken, bağımsızlık sonrasına ait metinlerde ulusal kimlik, kültürel miras ve tarihsel hafıza vurgusu güçlenmektedir. Türkiye'de kaleme alınan oyunlar ise Manas'ı Türk dünyası ortak mirası bağlamında yeniden konumlandırmakta ve Kırgız–Türk kültürel yakınlaşmasını görünür kılmaktadır. Elde edilen bulgular, destan kökenli tiyatro metinlerinin yalnızca birer edebî uyarlama olmayıp Kırgız halkının kültürel kimliğini, tarih bilincini ve ulusal hafızasını sahnede yeniden kuran önemli araçlar olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Manas Destanı'nın çağdaş sahne sanatlarındaki dolaşımını ve dönüştürücü etkisini bütüncül biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines theatrical texts in Kyrgyz literature that are derived from the Manas Epic, with the aim of revealing the intertextual relationship between the epic and its stage adaptations. The corpus includes Kasım Tınıstanov's Academic Nights, the opera libretto Ayçürök by Coomart Bökönbayev, Cusup Turusbekov and Kubanıçbek Malikov, Bökönbayev's play Semetey, Malikov's libretto Seytek, the play Manas and Almambet by Tügölbay Sıdıkbekov and Kalim Rahmatullin, the opera libretto Manas by Malikov and Aalı Tokombayev, Calil Sadıkov's trilogy Ayköl Manas, Semetey Son of Manas and Seytek, as well as two Turkish plays: Recep Bilginer's Manas the Immortal Hero and Türel Ezici's The Kyrgyz Hero Manas. Adopting a qualitative, text-oriented and comparative approach, the study analyses these works in terms of their intertextual links with the Manas Epic (quotation, transformation, rewriting), dramatic structure, construction of time and space, plot organization, character system and ideological layers. It is observed that Soviet-period texts foreground themes such as collective labour, class ideology and official discourse, whereas post-independence plays emphasize national identity, cultural heritage and historical memory. Turkish adaptations, on the other hand, reposition Manas as a common cultural legacy of the Turkic world and highlight the cultural proximity between Kyrgyzstan and Turkey. Overall, the study demonstrates that Manas-based theatrical texts function not merely as literary adaptations but as powerful instruments for reconstructing Kyrgyz cultural identity, historical consciousness and national memory on stage. In this respect, the dissertation offers a comprehensive perspective on the circulation and transformative impact of the Manas Epic within contemporary performing arts.
Benzer Tezler
- Analysis of plane and space trusses with optimization and graphic techniques
Başlık çevirisi yok
GÖKALP SAMİ KIRGIZ
- Kırgızca bir hikaye: Astra Gülü (metin-çeviri-dizin)
Başlık çevirisi yok
ÜLKÜ ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT TEKİN
- Huzurevinde yaşayan yaşlıların agresyon ve depresyon düzeylerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
EMEL ERGENE
- Yeditepe-Yayladağ (Hatay) civarının jeolojisi
Başlık çevirisi yok
NURİ AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Jeoloji MühendisliğiSelçuk ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL BAŞ
