Kahramanmaraş'ta lise öğrencilerinin tütün, alkol ve madde bağımlılığı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarında eğitim müdahalesi ne kadar etkili?
How effective is an educational intervention on high school students' knowledge, attitudes and behaviors about tobacco, alcohol, and substance addiction in Kahramanmaraş?
- Tez No: 1007028
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Tütün, alkol ve madde kullanım bozuklukları, temelleri ergenlik döneminde atılan ve uzun vadeli yıkıcı sonuçları olan kronik bir halk sağlığı sorunudur. Bağımlılık olarak ifade edilen bu sorunla mücadelede gençlerin sadece bilgi düzeyini artırmakla kalmayıp, söz konusu maddelere dair yanlış beklentilerini düzelten, öz-yeterlik becerilerini geliştiren okul temelli önleyici müdahaleler kritik bir öneme sahiptir. Bu yönüyle çalışmanın amacı, Kahramanmaraş ilindeki lise öğrencilerine tütün, alkol ve madde bağımlılığına yönelik uygulanan eğitim müdahalesinin öğrencilerin genel bilgi, tutum ile davranışları, bağımlılıktan korunma öz-yeterlikleri ve sigara kullanımına yönelik beklentileri üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Kahramanmaraş ilindeki ortaöğretim kurumlarının dokuzuncu, onuncu ve on birinci sınıflarda öğrenim gören 412 lise öğrencisi ile yürütülmüştür. Çalışmada öğrencilere bir hekim tarafından ulusal ve uluslararası kanıta dayalı önleme programları (Project ALERT, Unplugged, NIDA, TBM) uygulama kılavuzlarından faydalanılarak hazırlanan tek oturumluk bir bağımlılık eğitimi verilmiştir. Araştırma verileri, öğrencilerin anonimliğini sağlayan bir rumuz sistemiyle, müdahale öncesinde ve eğitimden bir hafta sonra uygulanan Sosyodemografik Bilgi Formu, Tütün, Alkol ve Madde Kullanımına Yönelik Bilgi, Tutum ve Davranış Testi (TAMBYBDT), Madde Bağımlılığından Korunmada Öz-yeterlik Ölçeği (MBKÖÖ) ile Ergenlerin Sigaradan Beklentileri Ölçeği (ESBÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi SPSS 25.0 programı ile parametrik ve non-parametrik testler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %47,1'i yaşamında en az bir kez tütün ürünü, %8,7'si alkol ve %0,7'si uyuşturucu madde kullandığını belirtmiştir. Katılımcıların %30,6'sı, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sonrasında yakın çevresinde tütün kullanımının belirgin şekilde arttığını ve bu durumun kendilerini etkilediğini ifade etmiştir. Eğitim müdahalesi sonrasında öğrencilerin TAMBYBDT ve MBKÖÖ toplam puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir değişim saptanmamıştır (p>0,05). Ancak MBKÖÖ alt boyutlarından Uyuşturucu/Uyarıcı Maddeler Konusunda Yardım Arama (UMKYA) becerisinde son test lehine anlamlı bir artış kaydedilmiştir (p=0,012). Buna karşılık eğitimin ardından öğrencilerin ESBÖ sonuçlarında istenmeyen yönde değişim gözlenmiş; sigaranın sağlığa zarar vereceğine dair beklentileri azalırken (p=0,014), sigaranın“kilo kontrolü”sağlayacağı (p<0,001) ve“sosyal yarar”getireceği (p=0,009) yönündeki yanlış inançlarında istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Bu çalışmada, lise öğrencilerine yönelik tek oturumluk okul temelli eğitimin, TAMBYBDT ve MBKÖÖ açısından tek başına yeterli olmadığı; ESBÖ açısından ise istenmeyen yönde değişimlere yol açabildiği saptanmıştır. Ancak öğrencilerin madde konusunda yardım arama becerisindeki iyileşme, bu tür eğitimlerin en azından bazı koruyucu alanlarda farkındalık oluşturabildiğine işaret etmektedir. Araştırmada, tütün ile ilk karşılaşma yaşının 9'a kadar indiği, geleneksel sigaranın yanı sıra elektronik sigara ve Maraş otu kullanımının yaygın olduğu, ayrıca Kahramanmaraş depremleri ile aile içi tütün kullanımının doğrudan risk faktörleri arasında yer aldığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, ergenleri korumaya yönelik müdahalelerin tek seferlik programlarla sınırlı kalmaması; müfredata entegre edilmiş, pekiştirme oturumları içeren, aile ve akran dinamiklerini birlikte ele alan bütüncül modeller şeklinde yapılandırılması gerekmektedir. Bunun yanında, birinci basamak sağlık hizmetlerinde aile hekimlerinin ergen izlemleri sırasında bu riskleri rutin olarak taraması, bağımlılıkla mücadelenin temel basamaklarından birini oluşturmalıdır.
Özet (Çeviri)
Objectives: Tobacco, alcohol, and substance use disorders are major public health problems that often begin in adolescence. This study aimed to evaluate the effects of an educational intervention on high school students' knowledge, attitudes, and behaviors regarding tobacco, alcohol, and substance use, as well as their addiction prevention self-efficacy and smoking expectancies, in Kahramanmaraş. Materials and Methods: his study was conducted with 412 students in the 9th, 10th, and 11th grades in secondary education institutions in Kahramanmaraş. Participants received a single-session educational intervention on addiction delivered by a physician, which was designed in accordance with the guidelines and manuals of national and international evidence-based prevention programs (Project ALERT, Unplugged, NIDA, TBM). To ensure anonymity, data were collected using a pseudonym system at pre-intervention and one week post-intervention. Assessment tools included a Sociodemographic Data Form, the Knowledge, Attitude, and Behavior Form Regarding Tobacco, Alcohol, and Substance Use (TAMBYBDT), the Self-Efficacy for Protecting Adolescents from Substance Abuse Scale (MBKÖÖ/ SEAPSAS), and the Smoking Expectancy Scale for Adolescents (ESBÖ/ SESA). All statistical analyses were conducted using SPSS version 25.0, employing both parametric and non-parametric tests. Results: Lifetime prevalence rates for the use of tobacco products, alcohol, and illicit drugs among the participants were 47.1%, 8.7%, and 0.7%, respectively. In addition, 30.6% of the participants reported that tobacco use had increased noticeably in their immediate social environment after the February 6 Kahramanmaraş earthquakes and that this situation had affected them. Following the educational intervention, no statistically significant differences were detected in the overall TAMBYBDT and SEAPSAS scores (p> 0,05). Nevertheless, a significant improvement was observed in the post-test scores of the Help-Seeking about Drug/Stimulant Drugs sub-dimension of the SEAPSAS (p = 0,012). On the other hand, the intervention yielded unintended outcomes on the SESA; students' expectancies regarding the detrimental health effects of smoking significantly declined (p = 0,014), whereas their false beliefs that smoking aids in“weight control”(p< 0,001) and offers“social benefits”(p = 0,009) increased significantly. Conclusion: In this study, a single-session school-based educational intervention for high school students was found to be insufficient on its own to produce meaningful improvement in TAMBYBDT and SEAPSAS outcomes, and it was associated with unintended adverse changes in SESA-related expectations. However, the improvement observed in students' help-seeking skills regarding substance-related problems suggests that such interventions may still promote awareness in certain protective domains. The study also showed that the age of first tobacco exposure had decreased to as early as 9 years, and that e-cigarette use and Maraş powder were prevalent alongside conventional cigarette smoking. Furthermore, the Kahramanmaraş earthquakes and tobacco use within the family were identified as direct risk factors. In this context, preventive interventions targeting adolescents should not be limited to one-time sessions; rather, they should be designed as comprehensive, curriculum-integrated models supported by reinforcement sessions and addressing family and peer dynamics in a coordinated manner. In addition, routine screening for these risks by family physicians during adolescent follow-up visits in primary care should constitute a key component of addiction prevention efforts.
Benzer Tezler
- Kahramanmaraş il merkezindeki lise son sınıf öğrencilerinde madde bağımlılığı ve etkileyen faktörler
Substance use and related factors in high school senior students in center of Kahramanmaraş
ÖZGÜR ERSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
Halk SağlığıÇukurova ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERSİN NAZLICAN
- Lise öğrencilerinin ve ebeveynlerinin beden eğitimi dersine ilişkin tutumları (Kahramanmaraş ili örneği)
High school students 'and their parents' attitudes towards physical education lesson (Kahramanmaraş province example)
HASAN GİRGEÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SporKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ENVER DÖŞYILMAZ
- Kahramanmaraştaki lise öğrencilerinin viral hepatitlerle ilgili bilgi düzeyleri ve farkındalıkları
Knowledge level and awareness of visa hepatites of HIGH school students in Kahramanmaras
SEVDE NUR GÜNEŞ PALAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL KUŞ
- Lise öğrencilerinin obeziteye ilişkin beslenme alışkanlıkları ile spora ilgi düzeylerinin incelenmesi
Investigation of high school students' sports interest levels and nutritional habits related to obesity
EDA SAĞÖZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SporKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAVUT ATILGAN
- Lise öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi
Investi̇gati̇on of fi̇rst grader hi̇ghschool student's atti̇tudes towards physi̇cal educati̇on class and sport values in patients with fibromyalgia
TUBA PİDECİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
SporKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK GENÇAY