Geri Dön

Kısasü'l Enbiyā'da metin dil bilimsel bağdaşıklık görünümleri

Text linguistics appearances of cohesion in Qisas al-Anbiya

  1. Tez No: 1006699
  2. Yazar: HAYRİYE YILMAZ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GALİP GÜNER
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Erciyes Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Harezm Dönemi'nde Rabgûzî tarafından kaleme alınan Kısasü'l Enbiyâ, gerek dili gerek muhtevası ile Türk-İslâm Edebiyatı'nın önemli bir eseridir. Bu çalışmada Kısasü'l Enbiyâ'daki bağdaşıklık görünümleri metin dil bilimsel ölçütler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Metnin yüzey yapısındaki dil bilgisel görünümünden veriler toplayan bağdaşıklık, metinde bilginin sürekliliğinin sağlanma şekline ve bilgiler arasında kurulan bağlantıya odaklanmaktadır. Bilginin sürekliliği metinde gönderim, değiştirim, eksiltili anlatım ve sözlüksel bağdaşıklık görünümlerinde değerlendirilirken bilgilerin bağlantısının sağlanması ise bağlama unsurları başlığı ile incelenmektedir. Çalışmada, bahsi geçen eserin Aysu Ata (2019) tarafından hazırlanan yayını esas alınmıştır. Metindeki bağdaşıklık görünümlerinin değerlendirilmesi sonucunda, pek çok peygamberin hayatının anlatıldığı Kısasü'l Enbiyâ'nın asıl metin kişilerinin Allah, Muhammed peygamber ve Yusuf peygamber olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca büyük oranda bağdaşık bir görünüm sergileyen eserde bilginin devamlılığını sekteye uğratan birtakım özellikler olduğu görülmüştür. Eserde çoğu Kur'an-ı Kerim'den çok sayıda Arapça alıntı yer alır. Metin yazarı bu alıntıları Türkçe cümleler arasında, cümlenin bir ögesi olarak, vermiş ve böylece metnini İslam dininin asıl kaynağı olan Kur'an-ı Kerim'e dayandırarak mesajını güçlendirmeyi amaçlamıştır. Bu alıntıların bir kısmının Harezm Türkçesine çevrilmemesi ise metnin hem bağdaşıklığına hem de tutarlılığına zarar vermiştir. Metnin el yazması olarak çoğaltılması da bağdaşıklığına somut olarak yansımıştır. Metin yazarının değiştiğini gösteren bir çok içerik yinelemesi, 198v12-200v17 ve 206v4-208r6 arasındaki olayların yinelenmesinden anlaşılmaktadır.

Özet (Çeviri)

Qisas al-Anbiya, written by Rabgûzî during the Khwarazmian period, is an important work of Turkish-Islamic literature both in terms of its language and content. In this study, the appearance of cohesion in Qisas al-Anbiya were evaluated within the framework of text linguistics criteria. Cohesion, which gathers data from the grammatical appearance of the text's surface structure, focuses on how the continuity of information is ensured and the connections established between pieces of information. The continuity of information is evaluated in the text through aspects such as reference, substitution, ellipsis, and lexical cohesion, while the connection of information is examined under the heading of connecting elements (conjuctions). In this study, the publication of the aforementioned work prepared by Aysu Ata (2019) was taken as the basis. The analysis of the cohesion revealed that while the Qisas al-Anbiya recount the lives of many prophets, its main men are God, the Prophet Muhammad, and the Prophet Joseph. Furthermore, while the work largely exhibits a compatibility appearance, it has been observed that there are certain characteristics that disrupt the continuity of information. The work contains numerous Arabic citations, mostly from the Quran. The author included these citations within Turkish sentences, as part of the sentence structure, thus aiming to strengthen his message by basing his text on the Quran, the primary source of Islam. The fact that some of these citations were not translated into Khwarezmian Turkic has damaged both the cohesion and coherence of the text. The fact that the text was reproduced in manuscript form is also concretely reflected in its cohesion. The numerous paraphrases indicating a change in the text author are evident from the repetition of events between 198v12-200v17 and 206v4-208r6.

Benzer Tezler

  1. On dördüncü yüzyıla ait bir Kısas-ı Enbiya nüshası üzerinde sentaks incelenmesi

    Başlık çevirisi yok

    İSMET CEMİLOĞLU

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1988

    Türk Dili ve EdebiyatıGazi Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN

  2. Ankara/Beytepe saksağan, pica pica pica L. (corvidae; aves) populasyonu ile ilgili biyo-ekolojik araştırmalar

    Başlık çevirisi yok

    LEVENT SALİH TURAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1988

    ZoolojiHacettepe Üniversitesi

    Biyoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İLHAMİ KİZİROĞLU

  3. Keçiboynuzu (ceratonia siliqua L.) meyvelerinin farklı gelişme dönemlerinde alınan tohumlarında çimlenme yeteneklerinin araştırılması

    The Study of germination capacities in carob fruit seeds taken from different growing phases

    RENAN TUNALIOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1987

    ZiraatAnkara Üniversitesi

    Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. LAMİ KAYNAK