تحقيق شرح الإسبيجابي على الجامع الصغير كنموذج للأدبيات الفقه الحنفيمن آسيا الوسطى
Orta asya Hanefi fıkıh literatürü örneği olarak el-İsbîcâbî'nin el-Câmi'u's-Sağîr şerhinin tahkiki
- Tez No: 1006550
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN İNCE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, hicrî V. yüzyılda yaşamış, Mâverâünnehir bölgesinin önde gelen Hanefî fakihlerinden biri olan Ebû Ezher Muhammed b. Ahmed el-İsbîcâbî'ye (ö. 500/1106) ait Şerhu'l-Câmiʿi's-Sağîr adlı yazma eserin bir kısmının ilmî tahkikini ve akademik analizini konu edinmektedir. Söz konusu eser, klasik Hanefî literatüründe önemli bir yere sahip olup, bölgesel fıkıh geleneğinin izlerini yansıtan nadir kaynaklardan biridir. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, eserin asıl müellifi olan İmam Muhammed eş-Şeybânî ile şârihi Ebû Ezher el-İsbîcâbî'nin hayatları ve ilmî mirasları kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca XI ve XII. yüzyıllarda Mâverâünnehir bölgesinin, özellikle İsbîcâb şehrinin sosyo-politik ve ilmî yapısı incelenmiştir. Şerhu'l-Câmiʿi's-Sağîr adlı eserin yapısı ve muhtevası analiz edilmiş; müellifine nispeti ortaya konmuş, başvurulan kaynaklar belirlenmiş ve müellifin takip ettiği şerh yöntemi açıklanmıştır. Bununla birlikte, eserde ele alınan bazı fıkhî meseleler diğer Hanefî şerhlerle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İkinci bölümde, eserin ibadet ve muâmelât konularını içeren bir kısmının ilmî tahkiki sunulmuştur. Bu bölümde namaz, zekât, oruç, hac, nikâh, talâk, köle azadı, yeminler, kurban ve mekruh fiiller gibi temel fıkhî meseleleri kapsayan bölümler tahkik edilmiştir. Tahkik çalışmasında iki farklı yazma nüsha esas alınmış ve klasik neşir ilkeleri doğrultusunda değerlendirme yapılmıştır. Bu çerçevede Kur'ân âyetlerinin yerlerinin tespiti, hadislerin tahrici, görüşlerin senedlendirilmesi, şahsiyetlerin tanıtımı, ıstılahların açıklanması, noktalama işaretlerinin yerleştirilmesi ve müstensih hatalarının düzeltilmesi gibi işlemler titizlikle uygulanmıştır. Çalışma, genel değerlendirmeler ve sonuçlarla birlikte, kullanılan kaynakların yer aldığı kapsamlı bir bibliyografya ile sona ermektedir. Bu kaynaklar arasında klasik Hanefî fıkıh eserlerinin yanı sıra, İslâm hukuku ve Orta Asya'daki ilmî gelenek üzerine yapılmış çağdaş akademik çalışmalar da yer almaktadır. Bu yönüyle tez, Orta Asya'daki Hanefî fıkıh mirasının incelenmesine önemli bir katkı sunmakta; bölgenin önde gelen fakihlerinden birine ait, nadir ve daha önce neşredilmemiş bir eseri ilmî dünyaya kazandırmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation presents a critical academic study and scholarly edition of a portion of the manuscript Sharh al-Jamiʿ al-Saghir, authored by the Hanafi jurist Abu al-Azhar Muhammad ibn Ahmad al-Isbijabi (d. 500 AH), one of the notable representatives of the Islamic legal tradition in the region of Mawaraʾ al-Nahr (Transoxiana). The dissertation is structured in two main parts. The first part offers a comprehensive study of the life and scholarly contributions of both the original author of the base text Imam Muhammad al-Shaybani and its commentator, al-Isbijabi. It also examines the socio-political and intellectual landscape of Mawaraʾ al-Nahr, with particular attention to the city of Isbijab during the 11th and 12th centuries. This section includes an analytical review of the structure and content of Sharh al-Jamiʿ al-Saghir, establishes the authenticity of its attribution, identifies the sources cited, and explicates the methodology employed by the commentator. Additionally, selected legal issues (masaʾil) are examined through a comparative lens alongside other Hanafi commentaries on the same foundational text. The second part of the dissertation presents a critical edition (tahqiq) of a portion of the manuscript, covering key chapters from the sections of ʿibadat and muʿamalat, including issues such as prayer, zakat, fasting, hajj, marriage, divorce, manumission of slaves, oaths, sacrificial slaughter, reprehensible actions, and others. The edition is based on two manuscript copies and follows the established principles of scholarly editing. These include verification of Qur'anic verses, identification and sourcing of hadiths (takhrij), documentation of attributed legal opinions, biographical notes on referenced scholars, clarification of technical terms, application of proper punctuation, and correction of scribal errors. The dissertation concludes with general findings and a list of sources that includes a comprehensive bibliography. These sources comprise both classical works of Hanafi jurisprudence and modern academic studies focusing on Islamic law and the scholarly tradition of Central Asia. In this respect, the dissertation makes a significant contribution to the study of the Hanafi legal heritage of Central Asia by introducing into academic circulation a rare and previously unpublished work authored by one of the region's notable scholars.
Benzer Tezler
- تحقيق شرح الدرة الخفية في الألغاز العربية
Şerhu'd-dürreti̇'l hafi̇yye fi̇'l i̇lgâzi̇'l Arabi̇yye(tahkîk ve tahlîl)
MARVAN ALZİAB
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAMİL ŞAHİN
- تحقيق شرح الأحاديث الأربعين للإمام البِرْكِويّ وتحليله
Birgivî'nin Şerhu'l-ehâdîsi'l-erbaîn adlı eserinin tahkik ve tahlili
MUHAMMED NİYAZİ
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAHREDDİN YILDIZ
- تحقيق شرح عبدالقادر السنندجي على رسالة في علم الله للسيالكوتي
Abdulkadir es-senendeci'nin“Şerhu Risale fi İlmillah”adlı eserinin tahkiki
MAHER SHAREEF ALI
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULNASIR SÜT
- تحقيق كتاب العزيز في شرح الوجيز من كتاب الحج إلى كتاب الشركة
El-Azîz fi şerhi'l-Vecîz Eserinin Kitâbu'l-Hacc-Kitabu'ş-şerike Bölümleri Arası Tahkiki
İSMAİL YÜKSEK
- تحقيق كتاب المجتناة شرح الأربعين النّووية لعمر بن أيوب الإزميري وتحليله
Ömer b. Eyyûb el-İzmîrî'nin Kitâbü'l-Müctenâ Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye adlı eserinin tahkik ve tahlili
HEBAT ALLAH TALEB
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAHREDDİN YILDIZ