Zebra balıklarında [danio rerio (hamilton 1822)] cinsiyete bağlı şekil farklılıkların geometrik morfometri yöntemiyle belirlenmesi
Determination of sexual dimorphism in zebrafish [danio rerio (hamilton 1822)] using geometric morphometrics
- Tez No: 1006420
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYHAN ALTUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Balıkçılık Teknolojisi, Fisheries Technology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İskenderun Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Zebra balığı (Danio rerio), hızlı gelişimi, yüksek üreme kapasitesi ve insan genomu ile genetik benzerliği nedeniyle biyomedikal araştırmalarda yaygın olarak kullanılan bir model organizmadır. Ancak balıklarda cinsiyet belirleme mekanizmalarının karmaşık yapısı ve erken dönemlerde belirgin cinsel dimorfizmin görülmemesi, güvenilir ve non-invaziv cinsiyet tayini yöntemlerine olan ihtiyacı artırmaktadır. Bu çalışmada geometrik morfometri yöntemi kullanılarak zebra balığında erken gelişim evrelerinde cinsiyete bağlı morfolojik farklılıkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada toplam 118 birey incelenmiştir. Bunların 60'ı ergin (30 dişi, 30 erkek), 58'i ise genç bireylerden oluşmaktadır. Homolog anatomik noktaları temsil eden 15 landmarkın analizi için Geometrik Morfometri yöntemi kullanılmış ve önce dişi ve erkek zebra balığında cinsiyete bağlı şekil farklılıkları belirlenmiştir. PCA analizi ile elde edilen PC1 şekil varyasyonun %81,95'ini açıklamaktadır ve iegen değerleri ilk üç değerde %99 üzerine çıkmaktadır. Ayrıca ergin dişi ve erkek bireyler arasında morfolojik farklılıkların istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir (p < 0,05). D. rerio dişi ve erkeklerdeki şekil farklılıklarının belirlenmesinde en etkili landmarkların yan şeritlerin başlangıcı için seçilen landmarklar olduğu Relative Warp (RW) analizi sonucunda belirlenmiştir. Bunların etkileri %33,99, %39,24 ve %10,82 olarak bulunmuştur. Gruplar arasındaki kümeleşme Kanonik Varyans Analizi (CVA) uygulanarak belirlenmiştir. Zebra balıklarının cinsiyete bağlı şekil farklılıkları belirlendikten sonra 58 genç bireyden oluşan ikinci çalışma grubu elde edilen sonuçlara göre test edilmiş ve 35 bireyin erkek 23 bireyinse dişi grupta yer aldığı belirlenmiştir. Bu durum erken yaşlarda da cinsiyete bağlı şekil farklılıklarının D. rerio bireyleri arasında belirgin olduğunu göstermiştir. Bu genç grubun da dikkate alınmasıyla oluşturulan PCA, CVA ve RW analizlerde PC1'in (birinci özdeğer) varyasyonun %80,28'ini, grup içi varyasyonun %99'dan fazlasının ise üçüncü özdeğer (PC3) ile açıklandığı saptanmıştır. Gruplar arası varyasyonda PC1'in açıklama oranı nispeten düşük (%60,04) olmasına rağmen, kümülatif varyans PC3'te %100'e ulaşmıştır. Çok değişkenli anlamlılık testleri sonuçlarına göre olasılık değeri p<0,05 ile yüksek derecede anlamlı bulunmuştur. Sonuç olarak geometrik morfometri, zebra balığında erken gelişim evrelerinde dahi cinsiyete bağlı şekil varyasyonunu ortaya koyabilen, güvenilir ve non-invaziv bir cinsiyet tayini yöntemi olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
Danio rerio (zebrafish) is widely used as a model organism in biomedical research due to its rapid development, high reproductive capacity, and genetic similarity to the human genome. However, the complex nature of sex determination mechanisms in fish and the absence of pronounced sexual dimorphism during early developmental stages increase the need for reliable and non-invasive sex identification methods. In this study, geometric morphometric methods were employed to determine sex-related morphological differences in zebrafish during early developmental stages. A total of 118 individuals were examined, including 60 adults (30 females and 30 males) and 58 juveniles. Geometric Morphometric analysis was conducted using 15 homologous anatomical landmarks. Initially, sex-related shape differences between adult female and male zebrafish were identified. Principal Component Analysis (PCA) revealed that PC1 explained %81.95 of the total shape variation, and the cumulative variance exceeded 99% within the first three eigenvalues. Furthermore, statistically significant morphological differences were detected between adult females and males (p < 0.05). Relative Warp (RW) analysis indicated that the most influential landmarks distinguishing female and male D. rerio were those selected at the origin of the lateral stripes, with contributions of %33.99, %39.24, and %10.82, respectively. Clustering among groups was further evaluated using Canonical Variate Analysis (CVA). After determining sex-related shape differences in adult zebrafish, a second group consisting of 58 juvenile individuals was classified based on the obtained results. Of these, 35 individuals were identified as males and 23 as females. These findings demonstrate that sex-related shape differences are evident even at early developmental stages in D. rerio. When the juvenile group was included in the overall dataset, subsequent PCA, CVA, and RW analyses showed that PC1 explained %80.28 of the total variation, while more than %99 of within-group variation was explained by the third eigenvalue (PC3). Although the proportion of between-group variation explained by PC1 was relatively lower (%60.04), the cumulative variance reached %100 by PC3. According to the results of multivariate significance tests, the probability value was highly significant (p < 0.05). In conclusion, geometric morphometrics can be considered a reliable and non-invasive method for sex determination in zebrafish, capable of detecting sex-related shape variation even during early developmental stages.
Benzer Tezler
- Mevzuattaki yeni düzenlemelerin ışığı altında Kamulaştırma Hukuku'na yaklaşım
Başlık çevirisi yok
MESUT HAKKI CAŞIN
- Isı pompalarıyla çeşitli düşük sıcaklıklı jeotermal veya atık sulardan çekilebilecek ısı miktarlarının belirlenmesi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ZEHRA GÜLTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KAMİL ALİBAŞ