Ebeveyn ve ergenlere yönelik psikoeğitim programlarının dijital ebeveynlik öz yeterliği ve ergenlerin problemli internet kullanımı üzerindeki etkisi
The effect of psychoeducation programs for parents and adolescents on digital parenting self-efficacy and adolescents' problematic internet use
- Tez No: 1006090
- Danışmanlar: PROF. DR. FULYA CENKSEVEN ÖNDER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dijital ebeveynlik, problemli internet kullanımı, dijital ebeveyn öz yeterliği, ergenlik, psikoeğitim programı, Digital parenting, problematic internet use, parental self-efficacy, adolescence, psychoeducational program
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, problemli internet kullanımı olan ergenlerin ebeveynlerine yönelik geliştirilen Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlik Psikoeğitim Programı (DEÖY-PEP) ile ergenler için geliştirilen Problemli İnternet Kullanımını Azaltma Psikoeğitim Programı (PİKA-PEP)'nın etkililiğini incelemektir. Araştırma kapsamında; ebeveyn ve ergenin eş zamanlı eğitim aldığı model (Deney-1) ile yalnızca ebeveynin eğitim aldığı modelin (Deney-2) sonuçları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda, uygulanan programların ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterlik düzeyleri ve ergenlerin problemli internet kullanım düzeyleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında geliştirilen psikoeğitim programları, CASEL Sosyal-Duygusal Öğrenme Modeli çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ebeveynlere yönelik hazırlanan yedi oturumluk DEÖY-PEP; dijital dünyada ebeveyn rolleri, bilinçli internet kullanımı, aile içi iletişim, öz-yönetim stratejileri, zaman yönetimi ve güvenli dijital dünya temalarını kapsamaktadır. Ergenlere yönelik hazırlanan sekiz oturumluk PİKA-PEP ise; internetin çift yönlü doğası, sosyal ilişkiler ve aile dinamikleri, duygusal farkındalık, zaman yönetimi ve dijital risklerden korunma gibi temalar etrafında şekillendirilmiştir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı“iç içe karma desen”benimsenmiştir. Nicel boyutta, ön test-son test ve izleme ölçümlü yarı deneysel desen (3x3) kullanılmıştır. Çalışma grubu, Eskişehir ilinde bir devlet lisesinde öğrenim gören, problemli internet kullanımı olan ergenler ve onların ebeveynlerinden oluşmaktadır. Katılımcılar; ebeveyn ve ergenin eş zamanlı eğitim aldığı Deney-1 Grubu (n=12 ebeveyn, 12 ergen), sadece ebeveynin eğitim aldığı Deney-2 Grubu (n=12 ebeveyn, 12 ergen) ve Kontrol Grubu (n=12 ebeveyn, 12 ergen) olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Veri toplama aracı olarak“Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlik Ölçeği (DEÖYÖ)”,“Problemli İnternet Kullanımı Ölçeği-Ergen Formu (PİKÖ-E)”, odak grup görüşmeleri ve program etkililiğini izleme anketleri kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, Deney-1 grubundaki ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterlik düzeylerinde deney sonrasında istatistiksel olarak anlamlı ve geniş etki büyüklüğüne sahip bir artış sağlanmış (η^2=.30) ve bu artış beş haftalık izleme ölçümlerinde korunmuştur. Benzer şekilde, alt boyutlar olan dijital okuryazarlık (η^2=.40), dijital güvenlik (η^2=.17) ve dijital iletişim (η^2= .23) puanlarında da anlamlı ve geniş etki büyüklüğüne sahip artışlar görülmüştür. Sadece ebeveynlerin eğitim aldığı Deney-2 grubunda ise kazanımların izleme sürecinde kalıcı olmadığı saptanmıştır. Ergenlere ilişkin bulgularda; ebeveynleriyle eş zamanlı eğitim alan (Deney-1) ergenlerin problemli internet kullanımı puanlarında anlamlı, kalıcı ve geniş etki büyüklüğüne sahip düşüşler belirlenmiştir (η^2=.51). Nitel veriler, Deney-1 eş zamanlı eğitim uygulamasının ebeveynlerde“yasaklayıcı”rolden“eşlik edici”role geçişi sağladığını; ergenlerde ise“kontrol bende”algısını güçlendirdiğini ortaya koymuştur. Araştırma sonuçları, ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerini geliştirmede ve ergenlerde problemli internet kullanımıyla mücadelede ebeveyn ve ergenin birlikte ele alındığı çift yönlü ve eş zamanlı müdahale modelinin, tek taraflı ebeveyn eğitimine kıyasla istatistiksel olarak daha güçlü, kapsamlı ve sürdürülebilir etkiler yarattığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The primary objective of this study is to examine the effectiveness of the Digital Parenting Self-Efficacy Psychoeducation Program (DEÖY-PEP) developed for parents of adolescents with problematic internet use and the Problem Internet Use Reduction Psychoeducation Program (PİKA-PEP) developed for adolescents. Within the scope of the research, the results of the model in which both parents and adolescents received training simultaneously (Experiment-1) were compared with the results of the model in which only parents received training (Experiment-2). In this regard, the aim was to examine the effects of the implemented programs on parents' digital parenting self-efficacy levels and adolescents' problematic internet use levels. The psychoeducational programs developed as part of the research are structured within the framework of the CASEL Social-Emotional Learning Model. The seven-session DEÖY-PEP program designed for parents covers topics such as parental roles in the digital world, conscious internet use, family communication, self-management strategies, time management, and the safe digital world. The eight-session PİKA-PEP program designed for adolescents is structured around themes such as the dual nature of the internet, social relationships and family dynamics, emotional awareness, time management, and protection from digital risks. The study adopted a“mixed-methods design”combining quantitative and qualitative methods. In the quantitative dimension, a pre-test-post-test and follow-up measurement quasi-experimental design (3x3) was used. The study group consisted of adolescents with problematic internet use and their parents, who were enrolled at a public high school in Eskişehir province. Participants were divided into three groups: the Experiment-1 Group (n=12 parents, 12 adolescents), where both parents and adolescents received training simultaneously; Experiment-2 Group, where only parents received training (n=12 parents, 12 adolescents), and Control Group (n=12 parents, 12 adolescents). The data collection tools used were the“Digital Parenting Self-Efficacy Scale (DEÖYÖ)”, the“Problematic Internet Use Scale-Adolescent Form (PİKÖ-E)”, focus group interviews, and program effectiveness monitoring surveys. According to the research findings, parents in the Experiment-1 group showed a statistically significant increase in their digital parenting self-efficacy levels after the experiment, with a large effect size (η^2=.30), and this increase was maintained in the five-week follow-up measurements. Similarly, significant increases with large effect sizes were observed in the subdimensions of digital literacy (η^2=.40), digital safety (η^2=.17), and digital communication (η^2=.23). In the Experiment-2 group, where only parents received training, the gains were found not to be sustained during the follow-up period. Regarding adolescents, adolescents who received simultaneous training with their parents (Experiment-1) showed significant, lasting, and large effect size decreases in problematic internet use scores (η^2=.51). Qualitative data revealed that the Experiment-1 simultaneous training program facilitated a shift in parents from a“prohibitive”role to a 'supportive' role, while strengthening adolescents' perception of“control is in my hands.”Research findings indicate that a two-way, simultaneous intervention model involving both parents and adolescents in developing parental digital parenting self-efficacy and combating problematic internet use among adolescents produces statistically stronger, more comprehensive, and more sustainable effects compared to unilateral parent education.
Benzer Tezler
- Bazı limon çeşitleri ve bunların melezlerinin morfolojik karakterleri ile uçkurutan (phoma tracheiphila kanc. ve ghik) hastalığına dayanıklılık arasındaki ilişkiler
Başlık çevirisi yok
GÜLİZ GÖRGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
ZiraatÇukurova ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖNDER TUZCU
- Arpada diallel melez analizleri ile bazı tarımsal özelliklerin kalıtımı üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
KAYIHAN Z. KORKUT
Doktora
Türkçe
1981
ZiraatEge ÜniversitesiBitki Islahı ve Genetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM DEMİR
- Entegrasyonun 8-11 yaş grubu işitme engelli çocukların psikososyal gelişimine etkisinin incelenmesi
Başlık çevirisi yok
HAYAL UĞURLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DUYAN MAĞDEN
- Ebeveynlerin 5-6 yaş çocuklarını ödüllendirme ve cezalandırma yöntemleri (Ankara il sınırları içinde yapılan bir araştırma)
Başlık çevirisi yok
SERAP BUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
PsikolojiGazi ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURPER SAVAŞ ÜLKÜER