Ürdün'deki geçiş dönemi halk inanışları üzerine bir karşılaştırma: Madaba- Samsun örneği
A comparative study on folk beli̇efs of transi̇ti̇onal peri̇ods i̇n Jordan: The case of Madaba and Samsun
- Tez No: 1005675
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖMER SARAÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, insan yaşamının en temel geçiş evreleri olan doğum, evlilik ve ölüm süreçlerine ilişkin halk inanışlarını Ürdün'ün Madaba kenti ile Türkiye'nin Samsun ili örneğinde karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Halk inanışları, yalnızca bireysel bir inanç biçimi değil, aynı zamanda toplumsal hafızayı, kültürel kimliği ve manevî dayanışmayı biçimlendiren dinamik bir sistem olarak ele alınmıştır. Araştırmanın amacı, bu inanışların geçiş dönemlerinde nasıl anlam kazandığı, toplumsal düzenin yeniden üretiminde nasıl bir işlev gördüğü ve farklı kültürel bağlamlarda hangi ortak sembolleri paylaştığını ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemleri temelinde yürütülmüş; Madaba'da gerçekleştirilen saha araştırması bulguları, Samsun yöresine ilişkin akademik kaynaklarla karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Analizler her iki toplumda da geçiş ritüellerinin üçlü bir yapıya (ayrılma, eşik, yeniden bütünleşme) uygun olarak biçimlendiğini göstermektedir. Doğumda“ilk çığlık”,“ilk saç kesimi”ve“kırklama”gibi ritüeller; evlilikte“kına gecesi”,“nikâh”,“saçı ve eşik”uygulamaları; ölümde ise“Yâsîn okuma”,“kırkıncı gün anması”,“mezar çevresine su dökme veya bitki dikme”gibi uygulamalar iki kültürde de ortak sembolik anlamlar taşımaktadır. Bu uygulamalar, bireyin geçirdiği biyolojik değişimi aşan bir işlev üstlenerek toplumsal aidiyetin pekiştirilmesi ve manevî güvenlik duygusunun yeniden tesisini temsil etmektedir. Madaba ve Samsun örnekleri, halk inanışlarının dinî referanslardan beslense de asıl gücünü kültürel hafıza ve toplumsal dayanışmadan aldığını göstermektedir. İslam öncesi dönemlerden itibaren biçimlenen koruma, bereket, arınma ve yeniden doğuş temaları, zamanla dinî yorumlarla bütünleşmiş ancak yerel gelenekler içinde özgün anlamlarını korumuştur. Nazardan korunma, dua, muska, türbe ziyareti, mevlit veya adak gibi uygulamalar bu ortak sembolik sistemin farklı kültürel yansımaları olarak her iki coğrafyada da yaşamaya devam etmektedir. Sonuç olarak, Madaba ve Samsun halk kültürleri arasında gözlenen ortak inanış ve ritüeller, halk biliminin temel ilkelerinden biri olan“yerel biçimde evrensellik”anlayışını doğrulamaktadır. Bu çalışma, geçiş dönemlerine dair halk inanışlarının geçmişe ait folklorik unsurlar olarak görülmekten ziyade, çağdaş toplumlarda kimlik, aidiyet ve kültürel sürekliliği şekillendiren dinamik kültürel yapılar olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study comparatively examines the folk beliefs related to the main transitional stages of human life-birth, marriage, and death-through the examples of Madaba in Jordan and Samsun in Turkey. Folk beliefs are approached not merely as individual expressions of faith but as dynamic cultural systems that shape social memory, cultural identity, and spiritual solidarity. The purpose of the research is to reveal how these beliefs gain meaning during transitional periods, how they function in the reproduction of social order, and which shared symbolic patterns emerge across different cultural contexts. The study was conducted using qualitative research methods; fieldwork carried out in Madaba was comparatively evaluated alongside academic sources related to the Samsun region. Analyses show that transitional rituals in both societies are structured according to a tripartite model-separation, liminality, and reincorporation. Rituals such as the“first cry,”“first haircut,”and“forty-day purification”in birth;“henna night,”“marriage ceremony,”and“threshold crossing”in weddings; and“Yasin recitation,”“fortieth-day commemoration,”and“grave watering or planting”in death, all carry common symbolic meanings in both cultures. These practices represent a process that goes beyond mere biological transformation, reinforcing social belonging and re-establishing a sense of spiritual protection. The comparison of Madaba and Samsun reveals that although folk beliefs are nourished by religious references, their main strength lies in cultural memory and social solidarity. Themes of protection, fertility, purification, and rebirth-shaped since pre-Islamic times-have been integrated with religious interpretations while preserving their local meanings. Practices such as protection from the evil eye, prayer, amulets, shrine visits, memorial recitations, and votive offerings continue to exist as different cultural reflections of a shared symbolic system. In conclusion, the common beliefs and rituals observed in Madaba and Samsun confirm the folkloristic principle of“universalism in local form.”This study demonstrates that folk beliefs related to life transitions, rather than being viewed as mere remnants of the past, are living cultural structures that continue to shape identity, belonging, and cultural continuity in contemporary societies.
Benzer Tezler
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Ürdün'deki geçiş dönemi âdetleri üzerine bir karşılaştırma (Amman-Samsun örneği)
A comparison of transitional periods traditions in Jordan (the Example of Amman-Samsun)
HEBA ABU-SALİH
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Halk Bilimi (Folklor)Ondokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER SARAÇ
- Siyasal iletişimde şarkı kullanımı: 2019 yerel seçimlerinde AK Parti örneği
The use of songs in political communication: The case of AK Parti in 2019 local elections
HAKAN SİPAHİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜN GÜVENLİ
- Türk basınına göre Atatürk'ün İstanbul'daki faaliyetleri (01 Temmuz 1927-10 Kasım 1938)
Atatürk's activities in Istanbul, according to the Turkish media (1 July 1927-10 November 1938)
HALUK ÇAĞLAR
Doktora
Türkçe
2011
Türk İnkılap TarihiMarmara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
- Kocek: a genealogy of cross-dressed male belly dancers (dancing boys) from Ottoman Empire to contemporary Turkey
Köçek: Osmanlı İmparatorluğu'ndan günümüz Türkiye'sine köçeklik geleneğinin soykütüğü
MUSTAFA AVCI
