Arap dilinde lafız-anlam açısından müteradif, müşterek ve ezdad
In Arabic language, synonymous,collective and antonym with regard to vocable-meaning
- Tez No: 1005310
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSA ALP
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Lafız, anlam, müteradif, müşterek, ezdad, Utterance, meaning, synonym, homonym, antonym
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma Arapça'da lafız-anlam bakımından müterâdif, müşterek ve ezdâd olgularını konu edinmiştir. Muteber görüşe göre lafızlar mütebâyin, müterâdif, müşterek ve ezdâd olarak dört kısımda incelenmiştir. Mütebâyin, lafızları ve anlamları farklı olan kelimeleri; müterâdif, lafızları farklı anlamları aynı kelimeleri; müşterek, lafızları aynı anlamları farklı kelimeleri; ezdâd ise lafızları aynı anlamları zıt olan kelimeleri ifade eder. Müterâdif, müşterek ve ezdâd Arapçada geniş kullanım alanlarına sahip olduğu için varlığı inkâr edilemeyecek olgulardır. Bununla beraber müterâdif lafızlar arasında ince anlam farklılıklarının temel kaynaklardan tespit edilmesi büyük önem arz etmektedir. Müşterek ve ezdâdın bağlam içerisindeki anlamının tespitinde metin içi ve dışı karineler göz önünde bulundurulmaktadır. Arapça'da müterâdif olarak kabul edilen ve 'yıl' anlamını ifade eden سنة/sene, عَام/‛âm ve حول/havl kelimeleri, 'kadın eş' anlamını ifade eden زوج/zevc ve امرأة/imrae kelimeleri ile 'yaptı' anlamında kullanılan فعل/fe‛ale, عمل/‛amile ve صنع/sane‛a fiilleri birçok bağlamda birbirinin yerine kullanılabilmektedir. Ancak bu kelimelerin Kur'ân-ı Kerim'deki kullanımları göz önünde bulundurulduğunda ince anlam farklılıklarını barındırdıkları görülmüştür. Müşterek lafızlardan olan صلاة/salât, دين/din ve ضرب/darb kelimeleri Kur'ân-ı Kerîm'de farklı bağlamlarda farklı anlamlarda kullanılmıştır. Bu sebeple müşterek lafızlar ele alınırken bağlam dikkate alındığında muhtemel anlamlardan sadece birinin kastedildiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla tercüme veya tefsir çalışmalarında birden fazla anlamı bünyesinde barındıran kelimelere her bağlamda aynı anlamın verilmesi sağlıklı bir yaklaşım değildir. Ezdâd, müşterek lafızların bir türü olarak kabul edilmiştir. Temizlik, hayız dönemi anlamındaki قرء/kur', şek, yakin anlamındaki ظن/zan ve gece başladı, sona erdi anlamındaki عسعس/‛as‛ase örneklerinde görüldüğü üzere ezdâd lafızların anlamlarının belirlenmesinde bağlam belirleyici bir rol oynamıştır.
Özet (Çeviri)
The study covers the concepts of synonyms, homonyms, and antonyms in Arabic, focusing on aspects of word form and meaning. According to the common view in Arabic literature, words are examined in four categories. These are monophonic (mütebâyin) words, synonym (müterâdif) words, homonym (müşterek) words, and antonym (ezdâd) words. Monophonic (mütebâyin) words express words and meanings, synonym (müterâdif) words are different words that share the same meanings, homonym (müşterek) words are the same words that have different meanings, and antonym (ezdâd) words are the same words that have opposite meanings. The concepts of synonyms (müterâdif), homonyms (müşterek), and antonyms (ezdâd) are undeniable phenomena as they have a wide range of usage in Arabic. Moreover, it is imperative to identify the subtle meaning nuances among synonyms (müterâdif) from primary sources. Determining the contextual meaning of homonyms (müşterek) and antonyms (ezdâd) requires both textual and extratextual clues. Arabic words سنة/sene, عَام/‛âm, and حول/havl are considered synonyms in Arabic, and they mean 'year'. Arabic words زوج/zevc, and امرأة/imrae mean 'wife'. Arabic verbs فعل/fe‛ale, عمل/‛amile, and صنع/sane‛a mean 'to do'. These words can be used interchangeably in many contexts. Nevertheless, it is apparent that they have subtle differences in meaning when considering the usage of these words in the Holy Book of Muslims,“Qur'an”. Common Arabic terms صلاة/salât, دين/din, and ضرب/darabe are used in different contexts with different meanings in the Qur'an. Therefore, when homonyms (müşterek) are considered, and the context is taken into account, it becomes clear that only one of the possible meanings is intended. Therefore, in translation or interpretation studies, it is not correct to assign the same meaning to words that have multiple meanings in every context. Antonyms (ezdâd) are considered as a type of homonym (müşterek) word. Context has played a decisive role in determining the meanings of antonyms (ezdâd). For example, the Arabic word قرء/kur' means both being clean, and menstrual period; the Arabic word ظن/zan means both doubt, and perception; and the Arabic word عسعس/‛as‛ase means both night, and started-ended.
Benzer Tezler
- Kürâunneml'in sözlükçülüğü ve anlam teorisi: El-Münecced fi'l-luġa örneği
The lexicography and semantic theory in kurāʿ al-naml: The example of al-Munajjad fī al-luġha
ŞEYMA SAVAŞ DEVECİ
Doktora
Türkçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN EGE
- Mustafa El-Galâyînî'nin Câmiu'd-Durûsi'l-Arabiyye isimli eserinde istişhâd yöntemi ve şâhid beyitlerin incelenmesi
The istishad method and analysis of witness couplets in Mustafa Al-Galâyînî's Câmiu'd-Durûsi'l-Arabiyye
FIRAT ÇELEDİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Doğu Dilleri ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR FATİH AKBAŞ
- Kuran-ı Kerimdeki bazı lafızlar çerçevesinde sözlük anlamın bağlamsal anlam kazanması
Lexical meaning acquires contextual meaning within the framework of some words in the Qur'an
İSRA AKRA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimKütahya Dumlupınar ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELİM TEKİN
- Arap dilinde Lafzî Bedî' sanatları ve Kur'ân'da kullanımı
Verbal Badi' figures in the Arabic language and their usage in the Qur'an
SÜMEYYE HURŞİTOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKİF ÖZDOĞAN
- Kur'ân'da lafız mana ilişkisi bağlamında onomatopik uslûp
Onomatopic style in the context of the relationship between words and meaning in the Qur'an
ZÜBEYDE MERYEM ŞAKAR
Doktora
Türkçe
2025
DilbilimAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET DAĞ