Vasıf Öngören'in Zengin Mutfağı oyununun Bertolt Brecht'in epik-diyalektik tiyatro anlayışı açısından incelenmesi
An analysi̇s of Vasif Öngören's Zengi̇n Mutfaği i̇n the context of Bertolt Brecht's epi̇c-di̇alecti̇cal theatre
- Tez No: 1005265
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE AYŞIN CANDAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Epik tiyatro, Epic theatre
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Topkapı Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Oyunculuk Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Vasıf Öngören'in Zengin Mutfağı adlı oyununun Bertolt Brecht'in epik-diyalektik tiyatro kuramı açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, Brecht'in geleneksel Aristotelesçi tiyatroya getirdiği eleştiriler, yabancılaştırma efekti, anlatıcı kullanımı, epik yapı ve gestus gibi temel kuramsal kavramları merkeze alınarak, bu ilkelerin Türk tiyatrosuna nasıl yansıdığı tartışılmıştır. Bu doğrultuda, Zengin Mutfağı oyunu hem metinsel hem de sahneleme bağlamında ele alınmış; oyunun sınıfsal dönüşümleri, toplumsal çatışmaları ve tarihsel arka planı üzerinden Brecht'in kuramsal ilkeleriyle ilişkisi analiz edilmiştir. Çalışmada ayrıca oyunun 1980'lerde sinemaya uyarlanışı incelenmiş, epik tiyatro ögelerinin sinema diline nasıl aktarıldığı ve bu süreçte ne tür dönüşümlere uğradığı değerlendirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak metin analizi, tarihsel bağlam incelemesi ve karşılaştırmalı çözümleme teknikleri kullanılmış; böylece epik-diyalektik tiyatro kuramının Türkiye bağlamındaki işlevselliği ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, Zengin Mutfağı'nın Brecht'in tiyatro anlayışını yalnızca biçimsel olarak değil, aynı zamanda ideolojik ve düşünsel düzeyde de Türkiye'ye taşıdığını göstermektedir. Oyunun merkezinde yer alan Lütfü Usta karakteri, bireysel bir dönüşüm süreciyle sınıfsal farkındalığın gelişimini temsil etmekte; bu yönüyle Brecht'in diyalektik yaklaşımıyla örtüşmektedir. Sinema uyarlamasında ise epik unsurların bir kısmı korunmakla birlikte, görsel ve dramatik anlatımın etkisiyle belirli ölçüde farklılaşmalar yaşanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, Brecht'in kuramının Türk tiyatrosundaki yansımalarını ve Vasıf Öngören'in bu kuramı yerel koşullara uyarlama biçimini inceleyerek, Türk tiyatrosunun politik ve eleştirel yönünün anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Tezin özgün katkısı, Zengin Mutfağı'nın hem tiyatro hem de sinema bağlamında epik-diyalektik tiyatro ilkeleriyle ilişkisini bütünlüklü bir biçimde ortaya koymasıdır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine Vasıf Öngören's play Zengin Mutfağı through the theoretical framework of Bertolt Brecht's epic-dialectical theatre. The study discusses Brecht's critiques of traditional Aristotelian theatre and focuses on core theoretical concepts such as the alienation effect, the use of the narrator, epic structure, and gestus, exploring how these principles are reflected in Turkish theatre. In this context, Zengin Mutfağı is analyzed both textually and in terms of staging, with particular attention to its representation of class transformations, social conflicts, and historical background, and their relation to Brechtian principles. The study also examines the film adaptation of the play produced in the 1980s, evaluating how elements of epic theatre were translated into the cinematic medium and what kinds of transformations occurred in the process. Employing textual analysis, historical contextualization, and comparative methods, the research reveals the functionality of epic-dialectical theatre within the Turkish context. The findings demonstrate that Zengin Mutfağı incorporates Brecht's theatrical approach not only on a formal level but also ideologically and conceptually. The character Lütfü Usta, who stands at the center of the play, embodies the development of class consciousness through an individual process of transformation, aligning closely with Brecht's dialectical perspective. While certain epic elements are preserved in the film adaptation, others undergo notable shifts influenced by the visual and dramatic language of cinema. In conclusion, this study contributes to the understanding of the political and critical dimensions of Turkish theatre by examining the reflections of Brechtian theory and Vasıf Öngören's adaptation of these principles to local conditions. The originality of the thesis lies in its comprehensive analysis of the relationship between epic-dialectical theatre and Zengin Mutfağı in both theatrical and cinematic contexts.
Benzer Tezler
- Türkiye'de epik tiyatronun tarihsel gelişimi ve bu bağlamda Vasıf Öngören'in“Zengin Mutfağı”oyununun sahne tasarımı
The historical development of epic theatre in Turkey and within this concept the stage design of“Zengin mutfaği”(The Kitchen of the Rich) play by Vasif Öngören
ECEHAN POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sahne ve Görüntü SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSahne Dekorları ve Kostümü Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FATMA NİHAN ŞEN
- Vasıf Öngören'in Zengin Mutfağı oyununda tiyatronun sosyal sorumluluğu: Brecht çerçevesinden bir değerlendirme
Social responsibility of the theatre in Vasif Öngören's play“Rich Man's Kitchen”: An evaluation from brechtian point of view
SELDA DUDU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT BAYAT
- Vasıf Öngören'in ?Zengin Mutfağı? adlı eserinin edebi tahlili
Literary analysis of Vasıf Öngören?s play called ?The Rich One?s Kitchen?
IRMAK ÖRNEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Sahne ve Görüntü SanatlarıBahçeşehir Üniversitesiİleri Oyunculuk Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. ZURAB SİKHARULİDZE
- Tiyatrodan sinemaya uyarlamalar ve bir model yazar: Vasıf Öngören
Adaptations from the theater to the cinema and a model author: Vasıf Öngören
BURAK AKYÜZ
Doktora
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü SanatlarıMaltepe Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HAKAN AYTEKİN
- 1960 sonrası dört oyun yazarı (İsmet Küntay-Sermet Çagan-Oktay Arayıcı-Vasıf Öngören)
For playwriht after the 1960?s
ÖZGÜR BAŞKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURHAN KARADAĞ