تخريج الأحاديث الواردة في تفسير روح البيان سورة الفاتحة والبقرة نموذجا
Rûhu'l-Beyân tefsirinde geçen hadislerin tahrîci: Fâtiha ve Bakara sûreleri örneği
- Tez No: 1005175
- Danışmanlar: PROF. DR. AVNULLAH ENES ATEŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tefsir ilmi, Allah Teâlâ'nın kelâmının mânalarının anlaşılması, hükümlerinin ve hidayetlerinin ortaya konulması bakımından İslâmî ilimlerin en şereflilerinden ve en yücelerinden biri kabul edilmektedir. Âlimler bu ilme büyük bir ihtimam göstermiş, bu alanda değerli eserler telif etmiş ve tefsir bi'l-me'sûr, tefsir bi'r-rey ve zahir mânaya aykırı düşmeksizin Kur'ân metninden çıkarılan bâtınî anlamları araştırmayı amaçlayan işârî tefsir gibi farklı yöntemler geliştirmişlerdir. Bu bağlamda, İmam İsmâil Hakkı Bursevî'nin (ö. 1127 h.) Rûhu'l-Beyân adlı tefsiri, derin mânaları, üslup inceliği ve rivayet tefsiri ile tasavvufî işârî tefsiri özgün bir biçimde bir araya getirmesi sebebiyle âlimler ve ilim talebeleri arasında geniş bir ilgi görmüştür. Bursevî'nin tefsirinde çok sayıda hadis-i şerife yer vermesi, bu rivayetlerin tahkik ve tahrîcinin yapılmasını zorunlu kılmakta; böylece âyetlerin maksadının ve yönlendirmelerinin sahih bir şekilde anlaşılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, bu çalışma Rûhu'l-Beyân tefsirini inceleme ve tahkik konusu yapmakta; özellikle Fâtiha ve Bakara sûrelerinin tefsirinde geçen hadislerin, muteber hadis kaynaklarına dayanılarak tahrîc edilmesine odaklanmaktadır. Ayrıca Bursevî'nin tefsir metodolojisinin temel özelliklerini, özellikle hadisleri âyetlerin tefsirinde ele alış ve kullanış biçimini ortaya koymayı; bununla birlikte tasavvufî yaklaşımın onun tefsirî yönlendirmeleri ve işârî yorumları üzerindeki etkisini açıklamayı amaçlamaktadır. Araştırmada tümevarımcı-analitik yöntem benimsenmiştir. Bu çerçevede, söz konusu iki sûrenin tefsirinde yer alan hadisler tespit edilmiş, asıl kaynaklarına kadar izlenmiş ve değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra Bursevî'nin tefsir üslubu analiz edilerek, rivayet tefsirinin esaslarına ne ölçüde bağlı kaldığı ve Kur'ân'ın zahir mânasını aşmaksızın işârî ve tasavvufî anlamlarla nasıl ilişki kurduğu ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın önemi, tefsir ve hadis mirasının ilmî tahkikine katkı sağlaması ve Rûhu'l-Beyân tefsirinin İslâmî ilimler literatüründeki yerini vurgulamasında yatmaktadır. Aynı zamanda bazı tefsirî kavramların doğru anlaşılmasına katkıda bulunmakta ve araştırmacılar ile ilim talebelerine, tefsir bağlamında hadislerle çalışırken sağlam ve ilmî bir metodoloji sunmaktadır. Sonuç olarak, Yüce Allah'tan bu çalışmayı güzel bir kabul ile kabul buyurmasını ve yalnızca kendi rızası için yapılmış kılmasını niyaz ederiz. Şüphesiz O, her şeyi işiten ve dualara icabet edendir. Allah'ın salât, selâm ve bereketi Efendimiz Muhammed'in, onun âlinin ve ashabının üzerine olsun.
Özet (Çeviri)
The science of Qur'anic exegesis (tafsīr) is regarded as one of the noblest and most esteemed of the Islamic sciences, for through it the meanings of the Words of Allah the Exalted are understood, and from it His rulings and guidance are derived. Scholars have devoted exceptional care to this discipline, authoring distinguished works and adopting diverse methodological approaches, including tafsīr based on transmitted reports (al-tafsīr bi-lmaʾthūr), tafsīr based on reasoned opinion (al-tafsīr bi-l-raʾy), and allusive or symbolic tafsīr (al-tafsīr al-ishārī), which seeks to uncover inner meanings inferred from the Qur'anic text without compromising its apparent sense. Within this context, Rūḥ al-Bayān by Imām Ismāʿīl Ḥaqqī al-Bursawī (d. 1127 AH) emerged as one of the Qur'anic commentaries that received widespread attention among scholars and students of knowledge. This prominence is due to its depth of meaning, precision of expression, and its distinctive integration of transmitted exegesis with Sufi allusive interpretation in an elegant style. Al-Bursawī relied extensively on Prophetic traditions in his commentary, which necessitates a critical examination and verification of these narrations to ensure a sound understanding of the intended meanings and guidance of the Qur'anic verses. Accordingly, this study undertakes an analytical and critical examination of Rūḥ al-Bayān, with a particular focus on the verification and documentation (takhrīj) of the Prophetic traditions cited in the commentaries on Sūrat al-Fātiḥah and Sūrat al-Baqarah, based on authoritative ḥadīth sources. The study also aims to elucidate the defining features of al-Bursawī's exegetical methodology, especially his approach to employing Prophetic traditions in interpreting Qur'anic verses, while highlighting the influence of the Sufi method on his interpretive directions and inner allusions. The research adopts an inductive-analytical methodology. It systematically collects the Prophetic traditions cited in al-Bursawī's commentary on these two sūrahs, traces them back to their original sources, and evaluates them accordingly. Furthermore, it analyzes al-Bursawī's exegetical style, assessing the extent of his adherence to the principles of transmitted exegesis and his handling of allusive and Sufi interpretations without transgressing the apparent meanings of the Qur'anic text. The significance of this study lies in its contribution to the critical verification of exegetical and ḥadīth heritage and in highlighting the scholarly value of Rūḥ al-Bayān within the Islamic intellectual tradition. It also offers an academic contribution that helps clarify certain exegetical concepts and provides guidance for researchers and students of knowledge toward a rigorous and sound methodological approach in dealing with Prophetic traditions within the context of Qur'anic interpretation. In conclusion, we ask Allah the Exalted to accept this work with gracious acceptance and to make it sincerely for His noble Countenance alone. Indeed, He is All-Hearing, EverResponsive. May Allah's blessings, peace, and grace be upon our master Muhammad, and upon his family and all his companions.
Benzer Tezler
- تخريج وتحقيق الأحاديث المرفوعةوالتي لها حكم الرفع الواردة في تفسير ابن جرير الطبري لسور (ص والزمر وغافر وفصلت)
İBN CERÎR ET-TABERÎ'NİN“SÂD, ZÜMER, MÜ'MİN VE FUSSİLET”SURELERİNİN TEFSİRİNDE YER ALAN VE“MARFU'”(YANİ RÂVİLERİ BİLİNEN VE PEYGAMBERE NİSPET EDİLEN) OLAN VE“RAF'”(YANİ RÂVİLERİ BİLİNMEYEN VE PEYGAMBERE NİSPET EDİLMİŞ) HÜKMÜ TAŞIYAN HADİSLERİN TAHRİC VE TAHKÎKİ
AMIR MIRZA NADIR
Yüksek Lisans
Arapça
2006
DinAl-Eman UnıversıtyHadis Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN B. İBRAHİM EL-HAMîSî
- تخريج الأحاديث المرويّة عن الصحابية الجليلة الشفاء بنت عبد الله
Büyük sahabi Şifa Bint Abdullah'tan rivayet edilen hadislerin tahrici
NAHLAH MAWLOOD HASAN HASAN
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. NUSRETTİN BOLELLİ
- -كتاب إصلاح غلط المحدثين- دراسة لغوية
Ebu Süleyman el-Hattabi'nin Kitabu'l-Islah Ğalad el-Muhaddisin İsimli Eserinin Dil Açısından Değerlendirilmesi-Linguistic Evaluation of Abu Suleiman al-Hattabi's Book Titled Kitabu'l-Islah Ghalad al-Muhaddisin
AHMED ELCASİM
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DilbilimSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET KASAP
- تخريج ودراسة الأحاديث النبوية فى كتاب الرحمة فى الطب والحكمة المنسوب للسيوطي
Suyûtî'ye nispet edilen er-Rahme fıt-Tıbb vel-Hikme'deki hadislerin tahric ve değerlendirmesi / The extraction and studying the prophetic hadiths in the book (ar-Rahma fi-l Tub wal-Hikma) belongs to Siuty
JAWAD TAHA RASOOL
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinFırat ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHSİN KAZAN
- (تخريج أحاديث تاريخ جرجان، باب حرف الألف (من اسمه أحمد
Ebu Hamza es-Sehmî'nin Tarih-i Cürcan isimli Rical kitabındaki hadislerin tahrici (İsmi Ahmed olan raviler özelinde)
KARZAN IBRAHIM SHAREEF
Yüksek Lisans
Arapça
2017
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. THAMER HATAMLEH