Türkiye ve İran'da kadın algısı: Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının görüşleri
Perception of women in Türkiye and Iran: The views of social studies teacher candidates
- Tez No: 1004995
- Danışmanlar: PROF. DR. KAYA YILMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye Cumhuriyeti ve İran İslam Cumhuriyeti'nde Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının kadına ilişkin algılarını; aile, ekonomi, siyaset, sosyal-kültürel yaşam ve insan hakları bağlamlarında ortaya koymak ve bu algıları ders kitaplarındaki kadın temsilleriyle birlikte karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu, Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümünden mezun öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmaya Türkiye'den ve İran'dan altı kadın ve altı erkek olmak üzere her iki ülkeden toplam on ikişer, genel toplamda ise yirmi dört öğretmen adayı katılmıştır. Çalışma, nitel araştırma desenine uygun olarak yürütülmüş; veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme ve doküman incelemesi kullanılmıştır. Görüşmeler yoluyla öğretmen adaylarının kadının aile içindeki konumu, ekonomik yaşamda ve siyasetteki yeri, sosyal-kültürel hayata katılımı ve insan haklarına ilişkin değerlendirmeleri alınmıştır. Araştırmanın doküman incelemesi boyutunda ise Türkiye ve İran'da Millî Eğitim Bakanlıkları tarafından okutulan 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan kadın görselleri ve kadınlara ilişkin metin içerikler incelenmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Görüşmelerden elde edilen verilerin analiz sürecinde önce açık kodlama, ardından sistematik kodlama yapılarak kategoriler belirlenmiştir. Araştırma bulgularına göre Türkiye'deki katılımcılar, ülke yönetiminin laik ve demokrasinin olduğunu, dolaysıyla eğitim amaçlarının kadın ve erkekler için güncel ve eşit olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcılar, kadının toplumda çalışkan ve saygın bir birey olarak algılandığını, erkeklerle eşit hak ve sorumluluklara sahip olduğunu ve Sosyal Bilgiler ders kitaplarında başarılı kadınların tanıtıldığını, kadınların yaşam öykülerine yer verildiğini belirtmişlerdir. Türk katılımcılar, bu temsillerin nicelik ve nitelik açısından Cumhuriyet öncesi yaşam şartlarına dayanarak istenilen düzeyde olmadığını ifade etmişlerdir. Türk katılımcılar, kadınların ülke yönetiminde söz sahibi olabildiğini, siyasal hayata katılımın mümkün olduğunu ve kadınların yönetme becerilerinin daha fazla desteklenmesi gerektiğini vurgulamışlardır. Ders kitabı incelemelerinde Türkiye'de kadınların görsel ve metinsel olarak daha fazla yer aldığı, kadınların özgür kıyafetlerle, güler yüzlü ve erkeklerle birlikte çalışma ortamlarında temsil edildiği; ev içi sorumlulukların kadın ve erkek arasında paylaşıldığı bir anlatının ve ilgili görsellerin öne çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca siyasal katılım bağlamında kadın başbakan örneklerine yer verildiği görülmüştür. İranlı katılımcıların büyük çoğunluğu ise, ülkenin Anayasasının dini usullere dayandığını, Sosyal bilgiler ders hedeflerinin dindar birey yetiştirme ve Arap kültürünün İslam öncesi ve sonrası yaşam şartlarına adapte etme çabasında olduğunu açıklamışlardır. İran'daki ders kitaplarında insan hakları ve kadın haklarına yeterince yer verilmemesini eleştirmişlerdir. Katılımcılar, İran'daki dini Anayasal yapı nedeniyle kadınların eğitimlerine devam etme, çalışma, seyahat etme ve pasaport alma gibi temel haklarını kocalarının resmî izniyle kullanabildiklerini belirtmişlerdir. Kadınların boşanma hakkına sahip olmadıkları, eşlerinin vefatı durumunda ise mirastan sınırlı oranda pay alabildikleri ifade edilmiştir. Ayrıca kadınların rehber, cumhurbaşkanı, hâkim ve savcı gibi meslekleri icra edememeleri, cinsiyet temelli bir ayrımcılığın göstergesi olarak değerlendirilmiş ve bu durumun kadın hakları açısından ciddi sorunlar doğurduğu vurgulanmıştır. Ders kitabı görsellerinde ise İran'da kadınların çoğunlukla başı örtülü biçimde, sınırlı mesleki roller içinde (anne, öğretmen, laboratuvar çalışanı gibi) ve ev içi sorumlulukları üstlenen bireyler olarak temsil edildiği; kamusal ve siyasal alanlarda görünürlüklerinin sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan Türkiye ve İran'daki öğretmen adaylarının tamamı, Sosyal Bilgiler ders kitaplarında değişim yapılması gerektiğini belirtmiştir. Katılımcılar, Türkiye'de ders kitaplarının güncellenmesine yönelik çalışan ve toplumdan gelen değişim taleplerini dikkate alan resmî bir yapının bulunduğunu, ancak mevcut içeriklerin yeterli olmadığını ifade etmişlerdir. İranlı katılımcılar ise öncelikle Anayasal düzenlemelerin, ardından ders kitaplarının değiştirilmesini ve kadınların erkeklerle eşit haklara sahip olmalarını talep etmişlerdir. Her iki ülkedeki katılımcılar da kadınların yönetme ve karar alma becerilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini, cinsiyet üzerinden değil, liyakat üzerinden seçim yapılması gerektiğini ifade etmişlerdir. Her iki ülkenin katılımcıları, toplumsal düzeyde kadınlara daha fazla fırsat tanınmasının hem eğitim hem de toplumsal gelişim açısından önemli olduğunu vurgulamışlardır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to reveal the perceptions of Social Studies teacher candidates regarding women in the Republic of Türkiye and the Islamic Republic of Iran within the contexts of family, economy, politics, socio-cultural life, and human rights, and to examine these perceptions comparatively together with the representations of women in textbooks.The study group consists of teacher candidates who graduated from the Department of Social Studies Education. A total of twenty-four teacher candidates participated in the study, including six female and six male participants from Türkiye and six female and six male participants from Iran. The study was conducted in accordance with a qualitative research design. Semi-structured interviews and document analysis were used as data collection tools.Through the interviews, teacher candidates' evaluations regarding women's position within the family, their role in economic life and politics, their participation in socio-cultural life, and their views on human rights were obtained. Within the scope of document analysis, visual representations of women and textual content related to women in the 6th- and 7th-grade Social Studies textbooks approved by the Ministries of National Education in Türkiye and Iran were examined. The data obtained from interviews were analyzed using the descriptive analysis technique. During the analysis process, first open coding was conducted, and then systematic coding was done, after which categories were identified. According to the research findings, the participants in Türkiye stated that the country's governance is based on secularism and democracy; therefore, the aims of education are contemporary and equal for both women and men. The participants indicated that women are perceived in society as hardworking and respectable individuals, that they possess equal rights and responsibilities with men, and that successful women are introduced in Social Studies textbooks, where women's life stories are also included.Turkish participants highlighted that women are able to have a voice in national governance, that participation in political life is possible, and that women's leadership and governance skills should be further supported. Textbook analyses revealed that in Türkiye, women are represented more frequently in both visual and textual forms.They are depicted wearing free clothing, appearing cheerful, and working alongside men in professional environments.Narratives emphasizing the shared division of domestic responsibilities between women and men were also found to be prominent. In addition, examples of female prime ministers were included within the context of political participation. The vast majority of Iranian participants, on the other hand, stated that the country's Constitution is based on religious principles and that the objectives of Social Studies education aim to raise religious individuals and to adapt Arab culture to pre-Islamic and post-Islamic living conditions.They criticized the insufficient coverage of human rights and women's rights in Iranian textbooks.Participants reported that due to the religious constitutional structure in Iran, women can exercise fundamental rights only with the official permission of their husbands such as continuing education, working, traveling, and obtaining a passport. It was also stated that women do not have divorce rights and that, in the event of their spouse's death, they receive a limited share of inheritance. Furthermore, women's inability to hold such professions as Supreme Leader, president, judge, or prosecutor was evaluated as an indicator of gender-based discrimination, and this situation was emphasized as creating serious problems in terms of women's rights.In textbook visuals, women in Iran were found to be predominantly represented as veiled, confined to limited occupational roles (such as mother, teacher, or laboratory worker), and primarily responsible for domestic duties; their visibility in public and political spheres was observed to be limited. All teacher candidates participating in the study from both Türkiye and Iran stated that changes should be made to Social Studies textbooks in terms of how women were represented in textbooks.Participants noted that in Türkiye, there exists an official structure that works toward updating textbooks and takes into account societal demands for change. Still, the current content was considered insufficient. Iranian participants primarily demanded constitutional reforms, followed by revisions to textbooks, and called for women to be granted equal rights with men. Participants from both countries emphasized that women's leadership and decision-making abilities should not be disregarded, and that selection processes should be based on merit rather than gender. They further highlighted that providing women with greater opportunities at the societal level is important for both educational advancement and social development.
Benzer Tezler
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT
- 1983 yılı trafik kaza istatistikleri değerlendirmesi
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRÜ ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. RIDVAN EGE
- İş kazalarının Türk ekonomisi üzerine etkileri ve kömür madenciliği üzerine bir inceleme
Başlık çevirisi yok
MESUT ÖRMECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NACİ KINACIOĞLU
- Akaryakıtla çalışan endüstriyel tav fırınlarında yanma, sıcaklık ve basıncın optimum kontrolu
Optimum control of combustion temperature and pressure in industrial tempering furnaces working with fuel-oil
MEHMET EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL ERCAN