Kıraat geleneğimizde İstanbul Tariki-Ahmed es-Sûfî mesleği:usul, tercihler ve ekollerle mukayese
The Tariq of Istanbul-The Maslak of Shmad as-Sufi in our qiraah tradition: Its usool, preferences and its comparison with schools
- Tez No: 1004749
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ATİLLA AKDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora çalışması, Osmanlı-Anadolu kıraat tedrisat geleneğinin temsilcilerinden Sûfî mesleğinin metodolojisini, tarihî arka planını ve tercihlerini çok yönlü bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, mesleğin kendisine nispet edildiği Reîsülkurrâ Ahmed es-Sûfî'nin (öl. 1172/1758) ilmî kimliğini, mesleğin İbnü'l-Cezerî'den günümüze uzanan isnad silsilesini, coğrafi yayılımını ve diğer tahrîrât ekolleriyle olan ilişkisini analiz etmektedir. Araştırmanın temel bulgusu, Sûfî mesleğinin kıraat tercihlerini belirlemede sentezci ve çok faktörlü bir metodoloji benimsediğidir. Bu yöntem, azîmet ve ruhsat yaklaşımlarını harmanlamaktadır. Ruhsat ilkesi, özellikle aşru'l-kübrâ tarikinde İbnü'l-Cezerî'nin otoritesine bağlılığı içerir. Azîmet ilkesi ise aşru's-suğrâ tarikinde, rivayetlerin sıhhatini titizlikle incelemeyi, infirâd ve zayıflık ihtiva eden vecihleri eleyerek cumhurun tercihine öncelik vermeyi gerektirir. Sûfî mesleği, bir vechin okunuş sırasını belirlerken alî isnad, Arap dilinde asıl kabul edilme, Resm-i Osmânî'ye mutabakat, vakf/vasl halleri ve genel usule uyum gibi birden fazla kriteri eş zamanlı kullanmıştır. Bu tercihler, Molla Emin Efendi'nin 'Umdetü'l-ḫullân adlı eseri başta olmak üzere, kürrâseler ve kavâid defterleri aracılığıyla korunmuş ve aktarılmıştır. Yapılan karşılaştırmalı analizler, Sûfî mesleğinin tercihlerde Îtilâf ve Mutkin meslekleriyle büyük ölçüde uyum gösterdiğini ancak Şeyh Atâullah mesleğiyle ve Kahire ekolünden önemli ölçüde ayrıştığını ortaya koymuştur. Aşere tarikinde infirâdâtına rastlanmazken, takrîb tarikinde diğer mesleklerden farklılaştığı bazı özgün tercihler belirlenmiştir. Çalışma, Sûfî mesleğinin tercihlerinin tahrîrât-ı zanniyye/ihtimâliyye kapsamında değerlendirildiğini, bağlayıcılığının mutlak olmayıp aḫz (üstattan öğrenme) şartına tabi olduğunu netleştirmiştir. Ayrıca Ahmed es-Sûfî'nin reîsülkurrâlık dönemini ve mesleğin günümüze kadar kesintisiz devam etmesinin sosyo-ilmî nedenlerini ortaya koyarak Osmanlı kıraat tarihi literatürüne önemli katkılar sunmuştur.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation aims to comprehensively examine the methodology, historical background, and preferences of the Sūfī maslak, which is a representative school of the Ottoman-Anatolian Qirā'āt teaching tradition. The study analyzes the scholarly profile of Reīsülkurrā Ahmad as-Sūfī (d. 1172/1758), after whom the tradition is named, the unbroken isnād chain of the tradition extending from Ibn al-Jazarī to the present day, its geographical spread, and its relationship with other tahrīrāt schools. The main finding of the research is that the Sūfī maslak adopts a synthesizing and multi-factor methodology for determining Qirā'āt preferences. This method blends the approaches of azīmah and rukhṣah. The rukhṣah principle primarily involves adherence to the authority of Ibn al-Jazarī within the ashru'l-kubrā path. The azīmah principle, on the other hand, requires meticulous scrutiny of the reliability of narrations in the ashru's-sughrā path, necessitating the elimination of wujūh involving infirād or weakness, and prioritizing the preference of the Jumhūr. The Sūfī maslak simultaneously utilized multiple criteria when determining the order of recitation, such as short/ chain of narration, being considered the original form in the Arabic language, conformity to the Rasm al-Uthmānī, consideration of waqf/waṣl states, and compliance with general principles. These preferences have been preserved and transmitted through kurrāsahs and qawā'id daftars, notably in the work 'Umdatu'l-khullān by Mollā Amīn Effendi.Comparative analyses revealed that the Sūfī maslak shows considerable congruence with the I'tilāf and Mutkin maslaks in its preferences, yet distinctly diverges from the Shaykh 'Aṭā'ullah maslak and the Cairo school. While no variants of infirād were found in the ashru's-sughrā path, certain unique preferences were identified in the taḳrīb path that distinguish it from other traditions. The study clarifies that the preferences of the Sūfī maslak are categorized under tahrīrāt al-ẓanniyyah/iḥtimāliyyah, meaning their binding nature is not absolute but is conditional upon aḫdh. Furthermore, by establishing the tenure of Ahmad as-Sūfī as Reīsülkurrā and detailing the socio-scholarly reasons for the uninterrupted continuity of the tradition to the present day, the study offers significant contributions to the literature on Ottoman Qirā'āt History.
Benzer Tezler
- Müfessir İlkiya el-Herrasi'nin“Ahkamu`l-Kur`an”adlı eserine göre, kıraat farklarının hukuki ayetlerin tefsirindeki rolü
Başlık çevirisi yok
ZEKİ YILDIRIM
- Güneydoğu Anadolu projesinin sosyo-ekonomik yapısı
Başlık çevirisi yok
TARIK KIRAT
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
EkonomiUludağ ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHİR BAŞTAYMAZ
- İkinoktalı kırmızı örümcek (Tetranychus urticae Koch.)'in Güneydoğu Anadolu bölgesinde yerleştirilmesi öngörülen bazı pamuk çeşitlerindeki biyolojik parametreleri ve populasyon değişimi üzerinde araştırmalar
Biological parameters and population changes of Tetranychus urticae Koch on various cotton varieties sought to be cultured in southeastern anatolia
ŞABAN KARAAT