Duygular üzerinden psikolojinin kökenleri
The origins of psychology through the lens of emotion
- Tez No: 1004609
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Duygu kavramına yönelik yaklaşımlar, bilim tarihinin farklı dönemlerinde dönüşerek giderek daha sistematik ve bilimsel bir çerçeveye kavuşmuştur. Antikçağ'dan Orta çağ İslam düşüncesine, oradan da Yeniçağ ve modern bilim paradigmasına uzanan süreçte duygu hem felsefenin hem de psikolojinin temel kesişim alanlarından biri olmuştur. Antik Yunan düşüncesinde duygu, ahlaki yargıları ve davranışları etkileyen; akıl, erdem ve ruh düzeniyle yakından ilişkili bir içsel güç olarak tanımlanmış, insan doğası ve etik tartışmalarının merkezi bir unsuru hâline gelmiştir. Modern psikolojide ise duygu, anlamlı uyaranlara verilen öznel deneyim, fizyolojik uyarılma ve davranışsal ifadeyi içeren çok boyutlu bir süreç olarak ele alınmaktadır. Bu tezde duygu kavramının tarihsel kökeni, kavramsal dönüşümü ve bilimsel çerçevesi incelenerek Antik Yunan'dan İslam düşüncesine ve 17. yüzyıl felsefesine uzanan gelişim çizgisi ortaya konmuştur. İlk olarak duygu-etki ayrımı değerlendirilmiş; tarihsel dönemler boyunca duyguların deneyimsel, davranışsal ve fizyolojik yönleri analiz edilmiştir. Ardından, ruh, biliş ve duyusal işleyişe ilişkin sofistike açıklamalar sunan İbn Sînâ, Gazâlî ve İbn Rüşd'ün yaklaşımlarının sonraki felsefi ve psikolojik teorilere etkisi ele alınmıştır. Çalışmanın bir diğer odağı, 17. yüzyıl filozoflarının duygu kavramına getirdiği modern çerçevedir. René Descartes zihin-beden düalizmi ve tutkuların sınıflandırmasıyla nörobilimsel açıklamaların temellerini atarken; Spinoza monist ontolojisiyle duyguyu etik öz düzenleme bağlamında yorumlamış; Hobbes ise duyguları mekanik ve materyalist bir insan doğası modeli içinde değerlendirmiştir. Bu düşünürlerin yaklaşımları, İslam düşüncesinden devralınan kavramsal mirasla da örtüşen bir entelektüel süreklilik taşımaktadır. Sonuç olarak çalışma, duygunun tarihsel evrimini incelemenin modern psikoloji kuramlarını anlamayı derinleştirdiğini ve hem İslam dünyasının hem de Batı düşüncesinin bu alanda belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Approaches to the concept of emotion have evolved across different periods in the history of science, gradually acquiring a more systematic and scientifically grounded framework. From antiquity to medieval Islamic thought and subsequently to the modern scientific paradigm, emotion has remained a central point of intersection between philosophy and psychology. In ancient Greek thought, emotion was defined as an internal force closely connected to reason, virtue, and the order of the soul-significantly shaping moral judgments and human behavior-thereby becoming a key concept in discussions on ethics and human nature. In modern psychology, however, emotion is understood as a multidimensional process involving subjective experience, physiological arousal, and behavioral expression in response to salient stimuli. This thesis investigates the historical origins, conceptual evolution, and scientific conceptualization of emotion, tracing its development from ancient Greek philosophy through Islamic thought to seventeenth-century philosophy. The study first examines the distinction between emotion and affect and analyzes how emotions have been understood experientially, behaviorally, and physiologically throughout different historical periods. It then considers the contributions of Ibn Sīnā, al-Ghazālī, and Ibn Rushd, whose sophisticated accounts of the soul, cognition, and sensory functioning significantly influenced later philosophical and psychological perspectives. Another focus of the study is the modern framework introduced by seventeenth-century philosophers. René Descartes established the foundations for neuroscientific interpretations through his mind–body dualism and classification of the passions; Spinoza, through his monistic ontology, linked emotion to ethical self-regulation; and Hobbes analyzed emotions within a mechanistic and materialistic model of human nature. Their approaches demonstrate an intellectual continuity that also aligns with conceptual insights inherited from the Islamic philosophical tradition. In conclusion, this study shows that examining the historical evolution of the concept of emotion deepens our understanding of modern psychological theories and highlights the decisive roles played by both Islamic thought and Western philosophy in shaping this field.
Benzer Tezler
- Transfer learning based facial emotion recognition and action unit detection
Transfer öğrenme tabanlı yüz ifadesinden duygu tanıma ve eylem birimi tespiti
SÜLEYMAN ENGİN BAĞLAYİCİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE KÖSE
- Keynes iktisadında Freudyen izler: Tüketim, tasarruf, harcama ve kadın
Freudian tracks in Keynes economics: Consumption, savings,expenditure and women
CANSU BOZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
PsikolojiMuğla Sıtkı Koçman Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA İNCİ
- Deep learning based three dimensional face expression recognition using geometry images from three dimensional face models
Üç boyutlu yüz modellerinden elde edilen geometri görüntüleri kullanılan derin öğrenme tabanlı üç boyutlu yüz ifadelerini tanıma
NEŞE GÜNEŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ULUĞ BAYAZIT
- The Sociological cultural and economic changes in America between the years of 1870-1914 and their reflections in literature
Başlık çevirisi yok
ZEYNEP FEYZA ÜNGÖR
Yüksek Lisans
İngilizce
1994
Amerikan Kültürü ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ATİLLA SİLKÜ
- Davranışsal iktisat çerçevesinde tüketici davranışlarının incelenmesi: Manisa ekonomisi analizi
Examining of consumer behaviors in the framework behavioral economics: Analysis of Manisa economy
ŞAMİL MUHARREM
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonomiManisa Celal Bayar Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CÜNEYT YENAL KESBİÇ