Osmanlı ordusunda Arap subaylar (1876-1918)
Arab officers in the Ottoman army, 1876-1918
- Tez No: 1004593
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEKERİYYA KURŞUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı ordusunda görev yapan Arap subayların 1876-1918 yılları arasında geçirdiği toplumsal ve kurumsal dönüşümü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, Arap subayların askerî eğitim süreçleri, toplumsal kökenleri ve imparatorluğun dağılmasını müteakiben modern Arap devletlerinde üstlendikleri rolleri incelenmektedir. Arap vilayetlerinin Osmanlı'dan kopuşu sonrasında subayların tercihlerini belirleyen toplumsal, siyasi, beşerî ve yapısal dinamikler analiz edilmekte; Osmanlı modernleşmesinin ürünü olan Arap subaylar, Arap devletlerindeki kurumsal ve entelektüel miras çerçevesinde konumlandırılmaktadır. Çalışma, askerî okullara ait künye ve imtihan defterleri başta olmak üzere, arşiv kaynakları, salnameler, hatırat ve telif eserlere dayanmaktadır. Bu kaynaklar aracılığıyla Arap vilayetlerinden gelen öğrencilerin sayıları, idadileri, memleket dağılımları ve baba meslekleri prosopografik yaklaşımla değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, nicel veri analizleriyle birlikte nitel araştırma yöntemleri kullanılmaktadır. Arap vilayetlerinde kurulan askerî rüştiyeler ve idadiler, merkezileşme politikalarının bir uzantısı olarak bölgenin imparatorlukla bağını kurumsal düzeyde yeniden tanımlamıştır. Buradan yetişip Harbiye Mektebi'ne ulaşan öğrenciler için subaylık, toplumsal mobilizasyonun ve merkezle bütünleşmenin başlıca kanalı hâline gelmiştir. Künye defterlerinden elde edilen veriler, subayların çoğunlukla alt-orta gelir gruplarından geldiğini ve askerî eğitimin onlara yeni bir sosyal ağ ve kurumsal aidiyet kazandırdığını göstermektedir. II. Meşrutiyet döneminde hız ka-zanan siyasallaşma ortamı ve Arap cemiyetlerinin faaliyetleri, askerî okullarda ve orduda ideolojik duyarlılığı arttırmakla birlikte bu atmosfer, tüm Arap subayların bağımsızlık yanlısı yönelimlere kaydığı toplu bir dönüşüm doğurmamıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Âliye'de gerçekleştirilen idamlar, 4. Ordu bünyesinde gerçekleştirilen toplu yer değişikliği ve Şerif Hüseyin İsyanı, Arap subayların konumunu doğrudan etkilemiştir. Buna karşın, isyan süreci ve savaş yıllarında uygulanan propaganda faaliyetleri subaylar arasında çok sınırlı bir karşılık bulmuştur. Mondros Mütarekesi sonrasında Arap subaylar merkez ile eski taşra arasında zorunlu bir tercihle karşıya kalmıştır. Bu tercihler, ideolojik tercihten ziyade kariyer beklentisi, aile, güvenlik veya bölgesel aidiyet gibi pratik unsurlar doğrultusunda şekillenmiştir. Bir kısmı Türk ordusunda hizmetini sürdürürken, önemli bir grup yeni Arap devletlerinde kurulan ordulara katılarak Osmanlı mirasını bu devlet yapılarına taşımıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the social and institutional transformation experienced by Arab officers serving in the Ottoman army between 1876 and 1918. In line with this purpose, it examines their military education, social backgrounds, and the roles they assumed in the modern Arab states that emerged following the dissolution of the Empire. The study also investigates the social, political, human, and structural dynamics that shaped the choices of these officers after the separation of the Arab provinces from the Ottoman Empire, and situates Arab officers, products of Ottoman modernization, within the institutional and intellectual legacy that informed the formation of modern Arab states. The research is based primarily on military school registers and examination ledgers, supplemented by archival documents, yearbooks, officers' memoirs, and relevant literature. Through these sources, the number of students originating from the Arab provinces, their idadi schools (high schools), regional distribution, and paternal occupations are evaluated using a prosopographical approach. Both quantitative data analysis and qualitative research methods are employed. The military rüştiye schools (secondary schools) and idadi schools established in the Arab provinces, as extensions of centralisation policies, redefined the institutional relationship between the region and the imperial center. For students who advanced to the Military Academy (Harbiye), the officer corps became the primary channel of social mobility and integration into the central state. The registers indicate that most officer candidates came from lower and middle-income backgrounds and that military education provided them with new social networks and institutional attachments. Although the political environment and the activities of Arab societies during the Second Constitutional Period heightened ideological awareness in military schools, this atmosphere did not produce a collective shift toward separatist orientations among all Arab officers. During the First World War, the executions in Âliye, mass rotations within the Fourth Army, and the Sharifian Revolt directly affected their position; however, revolt and propaganda efforts found limited resonance among the corps. After the Armistice of Mudros, Arab officers were compelled to choose between the imperial center and their former provincial homelands. These decisions were shaped not by ideological alignment but by practical considerations such as career prospects, family ties, security concerns, and regional affiliations. While some continued to serve in the Turkish army, a significant number joined the newly formed military institutions of emerging Arab states, thereby transferring elements of the Ottoman military-administrative legacy into these new structures.
Benzer Tezler
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- Ülkemizdeki çeşitli büyüklükteki yerleşim merkezlerinde uygulanabilecek kültür yapısı planlama modeli
The Planning model of the cultural building which applicable at different size of settlement center
MUSTAFA İNCESAKAL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUR ERKMEN