مناهج رد الحديث بين المعتزلة والمدرسة الإصلاحية المعاصرة (دراسة تحليلية مقارنة)
Mu'tezile ile çağdaş reformcu ekol arasında hadisleri reddetmede yöntem farklılığı- karşılaştırmalı analitik inceleme
- Tez No: 1004351
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ M.A.AL-OMARI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Mutezile, Çağdaş Islahatçı Mektep, Hadis Reddi, Metin Tenkidi, Akılcı Yöntem, Mu'tazila, Modern Reformist School, Hadith Rejection, Matn Criticism, Rational Methodology
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Sünnet-i Nebeviyye ile kurulan ilişkideki metodolojik yaklaşımları ele alarak; Mutezile ile Çağdaş Islahatçı mektebin hadisleri kabul ve reddetme konusundaki ölçüt farklılıklarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, çağdaş ıslahatçı düşüncenin Mutezile ekolünün bir uzantısı olduğu yönündeki varsayımı; akli eleştiri mekanizmaları ve metin inceleme kriterleri üzerinden test etmeyi hedeflemiştir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada, betimsel-analitik-karşılaştırmalı yöntem benimsenmiştir. Birinci ve ikinci bölümlerde, her iki ekolün ortaya çıkış süreçleri, önde gelen temsilcileri ve prensipleri teorik ve tarihsel bir çerçevede ele alınmıştır. Üçüncü ve dördüncü bölümlerde, her iki ekolün hadis karşısındaki metodolojik tutumları; gaybi, teşrii ve tıbbi konuları içeren seçilmiş hadis örnekleri üzerinden uygulamalı olarak incelenmiştir. Beşinci bölümde ise, iki yaklaşım arasındaki benzerlik, farklılık ve özgünlük noktalarını belirlemek amacıyla nihai bir karşılaştırmalı analiz yapılmıştır. Araştırma sonuçları, Mutezile'nin akılcı yaklaşımının temelinde“Beş Esas”(el-Usulü'l-Hamse) ile bağlantılı tenzih merkezli kelami saiklerin yattığını; buna karşın Islahatçı mektebin akılcı tutumunun, metni çağın (değişken unsurları) ve ( tecrübeye dayalı verilerle) uyumlu hale getirmeyi amaçlayan (mekasıd anlayışına bağlı) bir yaklaşıma dayandığını göstermiştir. Ayrıca çalışma, metodolojik donanım açısından da bir ayrışma tespit etmiştir: Mutezile'nin eleştirileri hadis ilminin teknik yapısıyla doğrudan irtibatlı olup bu alanda özel telifler üretmişken; Islahatçı mektebin eleştirilerinin daha çok genel fikrî ve düşünsel bir karakter taşıdığı görülmüştür. Sonuç olarak çalışma; hadislerin kelami ilkelere aykırılık gerekçesiyle metnin reddedilmesi ile maslahat ve bilimsel verilere uyumu hedefleyen makasıdi tevil arasındaki ince metodolojik farkın önemine vurgu yaparak, bu yaklaşımların sünnetin delil olma niteliği (hücciyyet) üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
This study addresses the methodological approaches established in relation to the Prophetic Sunnah; it aims to analyze the differences in criteria for accepting or rejecting hadiths between the Mu'tazila and the Contemporary Reformist school. The study specifically aims to test the hypothesis that contemporary reformist thought is an extension of the Mu'tazila school through the lens of rational criticism mechanisms and textual examination criteria. In line with this objective, a descriptive-analytical-comparative method was adopted. In the first and second chapters, the emergence processes, leading representatives, and principles of both schools are discussed within a theoretical and historical framework. In the third and fourth chapters, the methodological stances of both schools toward hadith are examined through an applied analysis of selected examples involving unseen (ghaybi), legislative (tashri'i), and medical subjects. In the fifth chapter, a final comparative analysis is conducted to determine the points of similarity, difference, and originality between the two approaches. The research results indicate that the foundation of the Mu'tazila's rationalist approach lies in theological (kalami) motives centered on tenzih (divine transcendence) linked to the“Five Principles”(al-Usul al-Khamsa). In contrast, the rationalist stance of the Reformist school is based on a maqasid-oriented approach that aims to harmonize the text with the contemporary era (variable elements) and empirical data. Furthermore, the study identified a divergence in terms of methodological equipment: while the Mu'tazila's criticisms were directly linked to the technical structure of Hadith sciences and produced specialized literature in this field, the Reformist school's criticisms were found to possess a more general intellectual and philosophical character. Consequently, the study emphasizes the importance of the subtle methodological distinction between the rejection of a text due to conflict with theological principles and maqasidi interpretation aimed at alignment with public interest (maslahah) and scientific data, revealing the impact of these approaches on the authoritative status (hujjiya) of the Sunnah.
Benzer Tezler
- منهج ابن أبي الخير العِمراني في الرد: كتاب الانتصار أنموذجاً
İbn Ebi'l-Hayr El-İmrani'nin reddiye yöntemi: El-İntisar örneği
SALEH ABDULLAH MOHAMMED HEZAM
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EL HASSEN SID AHMED EL HABIB
- الإمام الطحاوي 1231هـ ومنهجه في حاشيته على الدر المختار للعلامة الحصكفي 1088هـ
Imam Tahtâvi (H. 1231) ve El-Dürr-i Muhtar 'a olan dipnottaki yaklaşımı
ABBAS HÜSEYİN
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinUnıversıty Of TrıpolıTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. AHMED AL-SAADİ
- مناهج التحليل النحوي منذ عصر الخليل بن احمد الفراهيدي وحتى نهاية العصر العباسي
Grammar analysis methods since the time of Khalil Bin Ahmed to the end of The Abbasid Period (from 132-556 a.h
MOHAMMED YASEEN