Taş, su ve dağ keçisi: Dersim'de yerel bilgi ve hafriyatçı müdahalelerin ilişkisel okuması
Stone, water and the mountain goat: A relational reading of local knowledge and extractive interventions in Dersim
- Tez No: 1004104
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜRRİYET GÜLSÜN ÖĞDÜL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehircilik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dersim'de yerel bilgi/pratiklerin ve hafriyatçı müdahalelerin (maden, barajlar- HES'ler ve av ihaleleri başta olmak üzere) taş, su ve dağ keçisiyle kurduğu ilişkiler, iki farklı ontoloji kurmaktadır. Bu çalışma, iki farklı dünya kurma biçiminin yan yana gelişinde ortaya çıkan gerilimleri inceler. Taş, su ve dağ keçisinin bu iki ayrı düzen içinde nasıl ilişkiler kurduğu ve yan yana geldiklerinde ne tür ilişkisel ve maddi sonuçlar ürettiği ele alınmaktadır. Bu tez, Dersim coğrafyasını insan-merkezli olmayan bir çerçevede ele alarak, bu coğrafyanın ilişkisel olarak nasıl üretildiğini ve sürdürüldüğünü; aynı zamanda devlet, sermaye, hukuk ve teknik aygıtların iç içe geçtiği hafriyatçı müdahaleler yoluyla nasıl dönüştüğünü incelemektedir. Çalışmanın odağında, Dersim'de insan ve insan olmayan varlıklar arasında kurulan yerel ilişki biçimleri ile, barajlar, madencilik faaliyetleri ve altyapı projeleri aracılığıyla tesis edilen hafriyatçı ilişki biçimleri arasındaki farklar ve gerilimler yer almaktadır. Bu bağlamda tez, Dersim'i yalnızca belirli tarihsel politikaların uygulandığı bir alan olarak değil; insan, su, taş, hayvan ve kutsal varlıklar arasında kurulan ilişkilerle sürekli olarak üretilen ilişkisel bir coğrafya olarak ele almaktadır. Dersim'de yerel bilme biçimleri ve inanç pratikleri, insanı ayrıcalıklı bir konuma yerleştirmeyen bir ontolojiye dayanmaktadır. Raa Haqi inancı ve ona eşlik eden gündelik pratikler, insan ve insan olmayan varlıklar arasında karşılıklılık, sorumluluk ve tanıklık üzerinden kurulan ilişki biçimlerini mümkün kılmaktadır. Bu çerçevede yerel ilişki biçimleri, yalnızca kültürel temsillerden ibaret olmayıp, yerle kurulan ilişkiler aracılığıyla etik ve politik bir zemin üretmektedir. Çalışma, bu yerel ilişki biçimlerinin hafriyatçı müdahalelerle birlikte nasıl kesintiye uğradığını ve yeniden yapılandığını incelemektedir. Hafriyatçı mantık; doğayı ölçülebilir, yönetilebilir ve kaynaklaştırılabilir bir alan olarak ele almakta, insan olmayan varlıkları teknik, hukuki ve ekonomik kategoriler içinde yeniden tanımlamaktadır. Yerel bilgi sistemleriyle uyumlu olmayan epistemolojik ve ontolojik varsayımlar üzerinden işlemekte; yerle kurulan ilişkilerin biçimini ve anlamını dönüştürmektedir. Tezin analitik odağında, Dersim'de en yaygın hafriyatçı müdahale biçimleri olan madencilik, barajlar ve av ihalelerine ilişkisel bir yaklaşımla bakmak yer almaktadır. Bu müdahale biçimlerinin odağında yer alan taş, su ve dağ keçisi; hem yerel hem de hafriyatçı ilişki biçimleri içinde ele alınmakta ve bu farklı ilişki ağları altında nasıl farklı oluşlar ürettikleri incelenmektedir. Çalışma, bu üç insan olmayan özneyi, müdahalelerin pasif nesneleri olarak değil; ilişkiler içinde biçimlenen ve ilişkileri dönüştüren varlıklar olarak ele almaktadır. Bu üç özne üzerinden tez, insan olmayan varlıklarla kurulan farklı ilişki biçimlerinin yerel bilgi sistemlerinin etik ve politik zeminini nasıl ürettiğini ve hafriyatçı müdahalelerle birlikte bu zeminin nasıl dönüştüğünü ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Local knowledges and practices in Dersim, and extractivist interventions, most notably mining, dams and hydroelectric power plants, and hunting tenders, establish two distinct ontologies through their respective relations with stone, water, and mountain goats. This study examines the tensions that emerge when these two modes of world making come into proximity. It explores how stone, water, and mountain goats form relations within these different orders, and what kinds of relational and material outcomes are produced when they coexist. This thesis approaches the geography of Dersim through a non anthropocentric framework, examining how this geography is relationally produced and sustained, and how it is transformed through extractivist interventions in which state, capital, law, and technical apparatuses are intertwined. The focus of the study lies on the differences and tensions between local forms of relating established between human and non human beings in Dersim, and extractivist forms of relating instituted through dams, mining activities, and infrastructure projects. In this sense, the thesis approaches Dersim not merely as a site where particular historical policies are implemented, but as a relational geography continuously produced through the relations among humans, water, stone, animals, and sacred beings. In Dersim, local ways of knowing and belief practices are grounded in an ontology that does not position the human as a privileged entity. The Raa Haqi belief system and the everyday practices accompanying it enable forms of relating between human and non human beings based on reciprocity, responsibility, and witnessing. Within this framework, local relational forms are not limited to cultural representations, but generate an ethical and political ground through relations established with place. The study examines how these local relational forms are disrupted and reconfigured through extractivist interventions. Extractivist logic treats nature as a measurable, governable, and resourceable domain, redefining non human beings within technical, legal, and economic categories. Operating through epistemological and ontological assumptions incompatible with local knowledge systems, it transforms both the form and meaning of relations with place. The analytical focus of the thesis adopts a relational approach to the most prevalent extractivist interventions in Dersim, namely mining, dams, and hunting tenders. Stone, water, and mountain goats, which lie at the center of these interventions, are examined within both local and extractivist relational forms, tracing how they produce different modes of becoming under these distinct relational networks. The study approaches these three non human entities not as passive objects of intervention, but as beings shaped through relations and capable of transforming them. Through these three entities, the thesis demonstrates how different forms of relating with non human beings produce the ethical and political ground of local knowledge systems, and how this ground is transformed through extractivist interventions.
Benzer Tezler
- Bazı esterlerin kinetik incelenmesi ve termodinamik parametrelerin belirlenmesi
Kinetic study and detesmination of thermodnamic parameters of some esters
İBRAHİM TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE
- Peyzaj düzenleme çalışmalarında kullanılan ve kullanılmaya uygun çeşitli taşların özellikleri ile İzmir ve yakın çevresinde bunlara ilişkin kaynaklar üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
E. VECDİ KÜÇÜKERBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Peyzaj MimarlığıEge ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLÇİN ASLANBOĞA
- Bornova (İzmir) koşullarında çeşitli kültür bitkilerinde zarar yapan Dolycoris baccarum (L.) (Heteroptera: Pentatomidae)'un biyolojisi ve ekolojisi üzerinde araştırmalar
Investigations on the biology and ecology of Dolycoris baccarum (L.) (Heteroptera: Pentatomidae) which attacks to various plants of economic importance at Bornova (İzmir)
YUSUF KARSAVURAN
- Kurumlar Vergisi Kanunu açısından sermaye şirketlerinde tasfiye, birleşme, nev'i değiştirme
Başlık çevirisi yok
BİLLUR YALTI