Dijital oyun bağımlılığı risk faktörleri ölçeği'nin geliştirilmesi ve dijital oyun bağımlılığının ı-pace modeli çerçevesinde incelenmesi
Development of the Digital Game Addiction Risk Factors Scale and Examination of Digital Game Addiction within the Framework of the I-PACE Model
- Tez No: 1003729
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYNUR FEYZİOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada, Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Değerlendirme Envanteri'nin geliştirilmesi amaçlanmıştır. İkinci aşamada ise, Kişi-Duygulanım-Biliş-Yürütücü İşlev Etkileşimi modeli temel alınarak, dijital oyun bağımlılığına yatkınlaştırıcı faktörlerin dijital oyun bağımlılığı riski üzerindeki etkisinde duygusal zorlanmaya toleranssızlık ve arzu düşüncesinin seri aracılık rolü incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırmaya haftada en az 3 saat dijital oyun oynayan, 15–25 yaş aralığında toplam 1217 katılımcı dâhil edilmiştir. Veriler, öz-bildirim ölçekleri aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma kapsamında, Açımlayıcı faktör analizi 502, doğrulayıcı faktör analizi 329 ve model analizi aşaması 386 kişiden elde edilen veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Analizler sonucunda Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Değerlendirme Envanteri'nin; Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Ölçeği ve Dijital Oyun Bağımlılığı Yatkınlaştırıcı Faktörler Ölçeği olmak üzere iki ölçekten oluştuğu belirlenmiştir. Envanterde ayrıca Oyuncu Profil Formu yer almaktadır. Açımlayıcı faktör analizi sonuçlarına göre, Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Ölçeği toplam varyansın %54,72'sini açıklayan iki faktörlü yapı sergilemiştir. Dijital Oyun Bağımlılığı Yatkınlaştırıcı Faktörler Ölçeği ise toplam varyansın %51,86'sını açıklayan üç faktörlü yapı göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, modellerin iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeklerin iç tutarlılık katsayıları, Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Ölçeği için 0,68, Dijital Oyun Bağımlılığı Yatkınlaştırıcı Faktörler Ölçeği için ise 0,90 olarak hesaplanmıştır. Model analizi sonuçları, seri aracılık etkisinin anlamlı olduğunu göstermiştir (β = 0,14, p < 0,01). Duygusal zorlanmaya toleranssızlığın, dijital oyun bağımlılığı riskini doğrudan artırmadığı, ancak arzu düşüncesini tetikleyerek birlikte seri aracılık rolü olduğu saptanmıştır. Sonuç: Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Değerlendirme Envanteri'nin Türk kültüründe dijital oyun bağımlılığı riskini ve bu riske zemin hazırlayan psikolojik yatkınlıkları güvenilir biçimde değerlendiren özgün bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular, kişisel yatkınlıkların dijital oyun bağımlılığı riski üzerindeki etkisinin duygusal zorlanmaya toleranssızlık ve arzu düşüncesi üzerinden işleyen bilişsel-duygusal süreçlerle açıklanabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study was conducted in two stages. The first stage aimed to develop the Digital Gaming Addiction Risk Assessment Inventory. The second stage examined the serial mediating role of distress intolerance and desire thinking in the relationship between predisposing factors and digital gaming addiction risk, based on the Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution model. Materials and Methods: The study included 1217 participants (aged 15–25) who played digital games for at least 3 hours weekly. Data were collected via self-report measures. The sample was distributed as follows: 502 for exploratory factor analysis, 329 for confirmatory factor analysis , and 386 for model analysis. Results: Analyses revealed that the Digital Gaming Addiction Risk Assessment Inventory comprises two scales: the Digital Gaming Addiction Risk Scale and the Digital Gaming Addiction Predisposing Factors Scale, alongside a Gamer Profile Form. Exploratory factor analysis indicated a two-factor structure for Digital Gaming Addiction Risk Scale (explaining 54.72% variance) and a three-factor structure for Digital Gaming Addiction Predisposing Factors Scale (explaining 51.86% variance). Confirmatory factor analysis confirmed good fit indices for the models. Internal consistency coefficients were .68 for Digital Gaming Addiction Risk Scale and .90 for Digital Gaming Addiction Predisposing Factors Scale. Model analysis demonstrated a significant serial mediation effect (β = .14, p < .01). Distress intolerance did not directly increase addiction risk but exerted a serial mediating role by triggering desire thinking. Conclusion: It was concluded that the Digital Gaming Addiction Risk Assessment Inventory is an original measurement tool that reliably assesses digital game addiction risk and the psychological predispositions underlying this risk among adolescents and young adults in Turkish culture. The findings indicate that the effect of personal predispositions on digital game addiction risk can be explained through cognitive–emotional processes operating via distress intolerance and desire thinking.
Benzer Tezler
- İnternet oyunu oynama bozukluğu ve sosyal medya bağımlılığı olan ergenlerde online grup üyeliklerinin; psikopatoloji gelişimine, internalizasyon-eksternalizasyon problemlerine ve zorbalık rollerine etkisinin incelenmesi
An investigation of the effects of online group memberships on the development of psychopathology, internalizing and externalizing problems, and bullying roles in adolescents diagnosed with internet gaming disorder and social media addiction
SEDA DEMİRCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TEKDEN
- Ergenlerde internet oyunu oynama bozukluğu riski ile dissosiyatif yaşantılar, emosyonel disregülasyon ve eskapizmin ilişkisi
The relationship between internet gaming disorder risk, dissociative experiences, emotional dysregulation, and escapism in adolescents
HALİD EMİN ÖZKARAALP
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriAtatürk ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESEN YILDIRIM DEMİRDÖĞEN
- İstanbul ili Maltepe ilçesindeki ilkokul çağı çocuklarında ekran bağımlılığı eğiliminin nicel olarak incelenmesi
Başlık çevirisi yok
HURİYE AKÇA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Halk SağlığıMarmara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELDA KARAVUŞ
DOÇ. DR. SEYHAN HIDIROĞLU
- Ankara ili Çankaya ilçesindeki üç lisenin öğrencilerinde ekran maruz kalımı, internet bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Assessment of screen exposure, internet addiction, digital game addiction, and associated factors among students of three high schools in the Çankaya district of Ankara province
EVRİM ÖZGE DEMİRCİOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Halk SağlığıHacettepe ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFİYE HİLAL ÖZCEBE
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde internet bağımlılığının prevalansı ve prediktörleri
Prevalence and predictors of internet addiction in adolescents with attention deficit and hyperactivity disorder
ÖZGÜR ÖNDER DEMİRTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT COŞKUN