Kullanıcının bilgi seçiminde karar vermesini etkileyen bilişsel yapısı üzerine bir inceleme
A Study on the impact of the user`s cognitive structure on the document selection
- Tez No: 100357
- Danışmanlar: Y.DOÇ.DR. NAZAN UÇAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgi ve Belge Yönetimi, Information and Records Management
- Anahtar Kelimeler: Bilgi arama, Bilgi erişim sistemi, Bilgi toplama, Bilişsel özellikler, Karar verme, Kaynak kullanımı, Kütüphane kullanımı, Quest of information, Information access system, Information gathering, Cognitive characteristics, Decision making, Resource usage, Library usage
- Yıl: 2001
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Kullanıcının bilişsel yapısı, bilgi seçiminde karar vermesini etkilemektedir. Bilgi erişim sistemleri, sistemden alınan geribildirimlere dayanılarak geliştirilmiştir. Bu sistemleri kullanan kullanıcı çoğu zaman göz ardı edilmiştir. Bilgi erişim sistemlerinin işleyişi ve bilgiyi geleneksel tarzda düzenlemesi, kullanıcının bilgiyi zihinde işleyişinden farklıdır. Bu durum, kullanıcı ile bilgi erişim sistemleri arasında uyumsuzluğa neden olmakta, kullanıcının bilgi arama davranışım, bilgi seçimini ve karar vermesini etkilemektedir. Bilgi hizmetlerinin tasarlanmasında kullanıcının bilişsel yapısının dikkate alınmaması bilgiye erişimi olumsuz etkilemektedir. Kullanıcının hem bilişsel düzeyde edindiği bilgiler, hem de duygulan bibliyografik künyenin seçiminde önemli olmaktadır. Kullanıcıya tarama sonunda çıktı olarak sunulan bibliyografik künyelerdeki, erişim noktalan kullanıcının belli oranda dokuman hakkında bilgi edinmesini sağlayarak karar vermesini kolaylaştırmaktadır. Bununla birlikte kullanıcı, erişim noktalanm değerlendirirken bazı kriterler ve dokümana yüklediği değerler doğrultusunda seçimini yapmaktadır. Araştırmamızın amacı, bibliyografik künyedeki erişim noktalarının, seçim kriterlerinin, künyeye yüklenen değerlerin karar vermede ne denli etkili olduğunu ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda hipotezimiz;“kullanıcının bilişsel yapısı, dokümana yüklediği değerler (foksiyonel, sosyal, duygusal, epistemik, koşul), seçim kriterleri (ilgililik, otorite, kapsam, haberdar olma, kalite, güncellik, erişilirlik, donanım, yazarla ilişki) ve bibliyografik künyede yer alan erişim noktalan (başlık, yazar, kaynak, yayın yılı, yayıncı, dil, anahtar kelimeler, öz) doküman seçiminde karar vermesini etkilemektedir.”şeklindedir. Çalışma sonucunda hipotezimiz kanıtlanmış ve konuya ilişkin öneriler getirilmiştir. Araştırmamızda“İçerik Analizi”yöntemi kullanılmıştır. Bu araştırmaya, Ankara'da Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü yüksek lisans ve doktora öğrencisi toplam 21 kişi katılmıştır. Deneklere 1043 bibliyografikIll künye verilmiş ve künyeleri değerlendirmeleri istenmiştir. Bu guruba verilen künyeler, LISA, Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, Türk Kütüphaneciliği ve Türk Kütüphaneciler Derneği tarafından yayınlanan diğer yayınlar taranarak belirlenmiştir. Deneklere verilen künyelerde hangi erişim noktalarına ve kriterlerine değindikleri ve hangi değerleri yüklendikleri ortaya konmuştur. Sonuç olarak, bibliyografik künyedeki yedi erişim noktasından en fazla başlığa, öze ve kaynağa değinilmiştir. Künyeler dokuz seçim kriterine göre değerlendirildiğinde, en fazla ilgililik, güncellik ve kapsamın önemli olduğu gözlenmiştir. Toplam künyeler yüklenen değerler açısından bakıldığında, % 58,9'una fonksiyonel, % 12,9'una epistemik, % 12,1 'ine koşul, % 10,3'üne sosyal değer ve % 5,8'ine duygusal değer yüklendiği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
IV SUMMARY The cognitive structure of the user affects the selection of the information. Information retrieval systems have been developed by getting feedback from themselves and user is usually ignored. Traditional processing and organization of the information are different from the processing of information in the user's mind. This causes disharmony between the user and information retrieval systems. The differences between the user and the information retrieval systems affect the user's information seeking behaviour and decision making. The success of the recall and precision of the information retrieval systems are influenced negatively when the cognitive structure of the user is not considered important in the design of the information service. The knowledge and the values of the user affect the way of reaching the bibliographic information. The elements of the bibliographic information give clues to the user in order to make decision. In addition to this, the user selects bibliographic information based on his/her values and criteria. The effects of the elements in the bibliographic information, document selection criteria and user's values on the decision making are exposed in this study. The hypothesis is that“the cognitive structure of the user, the assessment of values to the document (functional, social, emotional, epistemic, conditional), document selection criteria (topicality, authority, scope/level, novelty, quality, recency, availability, special requisite, relation with author) and elements of the bibliographic information (title, author, source, publication date, publisher, language, keywords, abstract) affect the selection of the documents”. As a result of this research, we proved our hypothesis and recommended some suggestion related with the subject. The method of content analysis was used in this study. Postsgraduate and doctorate students in Hacettepe University Faculty of Letters Department of Library Science and Ankara University Faculty of Letters Department of Library Science were participated in this study. There are 21 participants. Totaly 1043 bibliographic information were given to these students. They were asked to evaluate the bibliographic information which was collected from LISA, Bulletin of TurkishLibrarians' Association and other publications of Turkish Librarians' Association. The evaluation of the participants were important to get their opinions about the elements of the bibliographic information, criteria and their values. As a result, among the elements of the bibliographic information; title, abstract and source are used mostly and topicality, recency and scope/level are the most important ones out of the nine document selection criteria. According to the assessment of the value on the bibliographic information, it has been found that %58,9 functional, %12,9 epistemic, %12,1 conditional, %10,3 social and %5,8 emotional value are attributed to 1043 bibliographic information.
Benzer Tezler
- Çok katlı konut tasarımında kullanıcıların esneklik taleplerini karşılayacak yapı elemanlarının seçimine yönelik bir karar verme yaklaşımı
In Multi-storey housing design a decision making approach oriented to the selection of building elements that meet the flexibility demands of users
ÖMER Ş. DENİZ
- Uzman sistemler ve insan kaynakları yönetiminde bir uygulama
Export system and a export system approach in human resources
ÖZLEM VİDİN
- Günlük alışkanlıklardaki yeni etkilenmelerin geleneksel aile yapısında meydana getirdiği değişmeler
Başlık çevirisi yok
FATMA GÖNENÇ
