Antik Anadolu toplumlarında üst kol kemiklerinin (humerus) üç boyutlu geometrik morfometri yaklaşımları ile değerlendirilmesi
Assessment of upper arm bones (humerus) in ancient Anatolian societies using three-dimensional geometric morphometric approaches
- Tez No: 1003383
- Danışmanlar: PROF. DR. YEŞİM DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Antropoloji, Anthropology
- Anahtar Kelimeler: Bioarkeoloji, Biyoistatistik, Geometrik morfometri, Humerus, Landmark, Paleoantropoloji, Bioarchaeology, Bioistatistics, Geometric morphometry, Humerus, Landmark, Paleoanthropology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Antropoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Paleoantropoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, antik Anadolu toplumlarından Patara (Roma), Kibyra (Roma) ve Samantaş (Bizans) yerleşimlerine ait humerus örnekleri üzerinden, insan iskelet morfolojisinin biyomekanik, davranışsal ve çevresel etkilere verdiği yanıtı geometrik morfometri yaklaşımıyla değerlendirmektedir. Araştırma, geleneksel lineer ölçümlere dayalı yaklaşımların sınırlılıklarını aşarak, humerus şekil varyasyonunun popülasyonlar arasında anlamlı biçimde farklılaşıp farklılaşmadığını ve bu varyasyonun biyolojik yorumlanabilirliğini geometrik morfometri çerçevesinde temel almaktadır. Çalışmada, söz konusu üç yerleşimden elde edilen toplam 83 bireye ait humerus üzerinde 16 landmark ve 120 semilandmark olmak üzere toplam 136 anatomik nokta tanımlanmış; üç boyutlu landmark verileri Genelleştirilmiş Procrustes Analizi ile hizalanarak saf şekil değişkenleri elde edilmiştir. Analiz sonuçları, humerus şekil varyasyonunun popülasyonlar arasında istatistiksel olarak anlamlı ancak morfolojik açıdan sınırlı bir farklılaşma sergilediğini; ancak bu farklılaşmanın tüm gruplar arasında eşit biçimde dağılmadığını göstermektedir. Karşılaştırmalar, Kibyra yerleşimine ait örneklerin hem Patara hem de Samantaş gruplarından anlamlı biçimde ayrıştığını, buna karşılık Patara ve Samantaş grupları arasında belirgin bir şekil farkı bulunmadığını ortaya koymaktadır. Buna karşılık varyasyonun önemli ölçüde bireylerin yaşam boyu maruz kaldıkları mekanik yüklenmeler, çevresel koşullar ve davranışsal kullanım örüntülerine duyarlı olduğunu göstermektedir. Cinsiyetler arasında saf şekil düzeyinde anlamlı bir ayrım saptanmamış, büyüklüğün (centroid size) humerus şekli üzerindeki etkisinin ise sınırlı olduğu belirlenmiştir. Genel olarak bulgular, humerus morfolojisinin yalnızca biyolojik kalıtımın değil, aynı zamanda bireysel ve toplumsal düzeydeki biyokültürel süreçlerin bir ürünü olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, humerus şeklinin yüksek plastisiteye sahip, çevresel ve davranışsal etkilere duyarlı bir yapı olduğunu vurgulamakta ve Türkiye'de insan iskelet biyolojisine yönelik üç boyutlu geometrik morfometri uygulamaları açısından yöntemsel ve kavramsal bir referans sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the response of human skeletal morphology to biomechanical, behavioral, and environmental influences through a geometric morphometric analysis of humeral remains from the ancient Anatolian communities of Patara (Roman), Kibyra (Roman), and Samantaş (Byzantine). Moving beyond the limitations of traditional linear metric approaches, the research adopts a coordinate-based geometric morphometric framework to evaluate whether humeral shape variation differs significantly among populations and to assess the biological interpretability of this variation. A total of 83 humeri were analyzed, each represented by 136 anatomical landmarks, including 16 landmarks and 120 semilandmarks. Three-dimensional landmark configurations were aligned using Generalized Procrustes Analysis to extract shape variables independent of position, orientation, and scale. The results indicate that humeral shape variation exhibits statistically significant yet morphologically limited differentiation among populations, and that this differentiation is not evenly distributed across all groups. Comparative analyses reveal that specimens from Kibyra differ significantly from both Patara and Samantaş, whereas no pronounced shape differences were detected between the Patara and Samantaş groups. At the same time, the observed variation appears to be strongly influenced by individual life histories, including cumulative mechanical loading, environmental conditions, and habitual patterns of upper limb use. No significant sexual dimorphism was detected at the level of pure shape, and the effect of size (centroid size) on humeral morphology was found to be limited. Overall, the findings demonstrate that humeral morphology reflects not only biological inheritance but also complex biocultural processes operating at both individual and population levels. This study underscores the high plasticity of humeral shape and its sensitivity to environmental and behavioral factors, and it provides a methodological and conceptual reference for three-dimensional geometric morphometric applications in human skeletal biology in Türkiye.
Benzer Tezler
- Antik Çağ'da Batı Anadolu'da ( Troas, Aiolis ve İonia) kremasyon
Cremation in Western Anatolia (Troad, Aeolis and Ionia) in antiquity
KIYMET KARACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ArkeolojiBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE AYÇA POLAT BECKS
- Antik çağ'dan bugüne Anadolu medeniyetlerinde yaşayan farklı toplumlardaki antropometrik ve radyolojik değerler
Anthropometric and radiologic values at different communities living in Anatolian civilization from antique ages to date
AHMET KÜRŞAD AÇIKGÖZ
- Doğu-batı ilişkileri ve nükleer güç
Başlık çevirisi yok
KADRİ KEMAL GÜNEŞ
Doktora
Türkçe
1987
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORAL SANDER
- Anadolu uygarlıklarında dairesel motifler
Başlık çevirisi yok
FİGEN FİSUN EKŞİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLA SALMAN GÖRÜNEY
- Roma Dönemi konut mimarisinde avlu kullanımı ve kültürel kimlik ilişkisi_ Ephesos, Priene, Aphrodisias, Kremna, Sia, Zeugma örnekleri ışığında
The relationship between courtyard and cultural identity in roman domestic architecture: In the light of Ephesus, Priene, Aphrodisias, Kremna, Sia, Zeugma
NADİRE ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZLI ÇINARDALI