Farklı lokalitelerden toplanan Salvia multicaulis Vahl (adaçayı) türünden zenginleştirilmiş ursolik-oleanolik asitleri içeren ekstrelerin hazırlanması
Preparation of extracts enriched with ursolic-oleanolic acids from Salvia multicaulis Vahl (sage) collected from different localities
- Tez No: 1003258
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULSELAM ERTAŞ, DR. MEHMET AKDENİZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eczacılık ve Farmakoloji, Biyokimya, Kimya, Pharmacy and Pharmacology, Biochemistry, Chemistry
- Anahtar Kelimeler: Salvia multicaulis, Ursolik asit, Oleanolik asit, Kromatografi, Zenginleştirme, Salvia multicaulis, Ursolic acid, Oleanolic acid, Chromatography, Enrichment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kimya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Lamiaceae familyasına ait türlerden biri olan Salvia geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılan, tıbbi ve aromatik özellikleriyle öne çıkan önemli bir bitki grubudur. Bu cinse ait Salvia multicaulis Vahl. türü; fenolik bileşikler, flavonoidler ve özellikle pentasiklik triterpenler bakımından zengin fitokimyasal içeriğiyle dikkat çekmektedir. Bu çalışma, S. multicaulis türüne ait örneklerin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri'ndeki 16 farklı lokaliteden toplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, pentasiklik triterpen sınıfında yer alan ve farmakolojik açıdan önemli bileşikler arasında bulunan ursolik asit (UA) ile oleanolik asit (OA) bakımından zengin fitokimyasal ekstrelerin elde edilmesidir. Elde edilen ekstreler, ince tabaka kromatografisi (İTK), gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) ve sıvı kromatografisi-tandem kütle spektrometrisi (LC-MS/MS) yöntemleri kullanılarak ayrıntılı biçimde karakterize edilmiştir. İçerik profilleri, toprak kompozisyonları ile karşılaştırılmış ve kemometrik analizler aracılığıyla ilişkileri ortaya konulmuştur. Sıvı-sıvı ekstraksiyon ve kolon kromatografisi teknikleri ile ekstreler zenginleştirilmiş; ayrıca uçucu yağ bileşimi GC-MS/FID ile karakterize edilmiştir. Bu doğrultuda 16 farklı lokaliteden toplanan örnekler farklı çözücülerle (etanol, aseton, diklorometan, diklorometan:aseton 9:1, etil asetat, petrol eteri ve % 2 sodyum hidroksit: etanol) masere edilmiştir. GC-MS analizleri diklorometan ve etanol ekstrelerinin UA ve OA bakımından zengin olduğunu, LC-MS/MS ise etanol ekstrelerinde yüksek düzeyde sinarozid (41,472 mg/g), rosmarinik asit (14,752 mg/g) ve kafeik asit (4,904 mg/g) bulunduğunu göstermiştir. Optimum ekstraksiyon koşulları 35 °C ve pH 7 olarak belirlenmiş; 16 lokaliteden toplanan bitkilerin farklı kısımları (kök, gövde, yaprak ve çiçek) etanol ile masere edilmiştir. GC-MS ve İTK analizleri, bileşenlerin yaprak ve çiçeklerde yoğunlaştığını göstermiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, GC-MS verilerine dayanarak en zengin üç lokaliteden farklı dönemlerde toplanan örnekler optimize koşullarda ekstrakte edilip analiz edilmiştir. En yüksek triterpenik asit içeriği (666.70 mg/g) Diyarbakır-Dicle VH-9 örneğinin toprak üstü kısımlarında, çiçeklenme sonrası dönemde saptanmış; PCA sonuçları Cu ve Na düzeylerinin bu birikimi etkilediğini göstermiştir. Sıvı-sıvı ekstraksiyon sonrası GC-MS analizlerinde, OA ve UA'nın en yüksek düzeyleri SM-6 (662.3 mg/g) ve SM-9 (693.5 mg/g) fraksiyonlarında saptanmıştır. LC-MS/MS analizleri, fenolik bileşiklerin dağılımını ortaya koymuş; rozmarinik asit ve sinarozid bazı fraksiyonlarda yüksek bulunmuştur. Ayrıca yapılan kolon çalışmaları sonucunda ursolik ve oleanolik içerik yaklaşık % 85 oranına yükseltilmiştir. Bu bulgular, S. multicaulis'in triterpenik asitler ve fenolik bileşikler açısından değerli bir doğal kaynak olduğunu; farmakolojik, kozmetik ve aromatik uygulamalar için bilimsel bir temel sunduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Salvia, one of the species belonging to the Lamiaceae family, is an important group of plants that has been used in traditional medicine for centuries and stands out with its medicinal and aromatic properties. Among this genus, Salvia multicaulis Vahl. attracts attention due to its rich phytochemical composition, particularly in terms of phenolic compounds, flavonoids, and especially pentacyclic triterpenes. In the present study, S. multicaulis samples were collected from 16 different localities across the Eastern and Southeastern Anatolia Regions. The main objective of the research was to obtain phytochemical extracts enriched in ursolic acid (UA) and oleanolic acid (OA), which belong to the pentacyclic triterpene class and are among pharmacologically important compounds. The obtained extracts were comprehensively characterized using thin-layer chromatography (TLC), gas chromatography–mass spectrometry (GC–MS), and liquid chromatography–tandem mass spectrometry (LC–MS/MS). Their compositional profiles were compared with soil compositions, and the relationships were elucidated through chemometric analyses. The extracts were enriched via liquid–liquid extraction and column chromatography techniques; moreover, the essential oil composition was characterized by GC–MS/FID. Accordingly, samples collected from 16 different localities were macerated using different solvents (ethanol, acetone, dichloromethane, dichloromethane:acetone 9:1, ethyl acetate, petroleum ether, and 2% sodium hydroxide:ethanol). GC–MS analyses indicated that dichloromethane and ethanol extracts were rich in UA and OA, whereas LC–MS/MS showed that ethanol extracts contained high levels of cynaroside (41.472 mg/g), rosmarinic acid (14.752 mg/g), and caffeic acid (4.904 mg/g). The optimum extraction conditions were determined as 35 °C and pH 7; subsequently, different parts of the plants (root, stem, leaf, and flower) collected from 16 localities were macerated with ethanol. GC–MS and TLC analyses demonstrated that the constituents were concentrated in the leaves and flowers. In the second phase of the study, based on GC–MS data, samples collected from the three richest localities at different periods were extracted under optimized conditions and analyzed. The highest triterpenic acid content (666.70 mg/g) was detected in the aerial parts of the Diyarbakır–Dicle VH-9 sample during the post-flowering period; PCA results revealed that Cu and Na levels influenced this accumulation. Following liquid–liquid extraction, GC–MS analyses indicated that the highest OA and UA levels were detected in the SM-6 (662.3 mg/g) and SM-9 (693.5 mg/g) fractions, respectively. LC–MS/MS analyses revealed the distribution of phenolic compounds; rosmarinic acid and cynaroside were found at high levels in certain fractions. In addition, as a result of column chromatographic studies, the ursolic and oleanolic acid content was increased to approximately 85%. These findings demonstrate that S. multicaulis is a valuable natural source of triterpenic acids and phenolic compounds and provides a scientific basis for pharmacological, cosmetic, and aromatic applications.
Benzer Tezler
- Farklı lokalitelerden toplanan Salvia multicaulis Vahl. ve Mentha longifolia (L.) L.subsp. Typhoides(briq.) harley türlerinin etanol çözücüsü ile hazırlanan ekstrelerinin antidiyabetik özelliklelerinin belirlenmesi
Determination of antidiabetic properties of extracts prepared in ethanol solvent of Salvia multicaulis Vahl. and Mentha longifolia (L.) L. subsp Typhoides (Briq.) Harley species collected from different localities
EMİR HASAN OSMANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
BiyokimyaDicle ÜniversitesiAnalitik Kimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET HÜSEYİN ALKAN
PROF. DR. ABDULSELAM ERTAŞ
- Tehlike altındaki salvia sericeo-tomentosa var. tomentosa rech. fil. ve salvia sericeo-tomentosa var. Hatayica F.celep & dogan taksonlarının karşılaştırmalı morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikleri
The comparative morphological, anatomical and palynological characteriscs of investigation of taxa endangered salvia sericeo-tomentosa var. tomentosa rech. Fil. And salvia sericeo-tomentosa var. Hatayica f.celep & dogan
BERNA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
BiyolojiMustafa Kemal ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET İLÇİM
- Muğla yöresinde doğal olarak yayılışı gösteren bazı Lamiaceae türlerinin antimikrobiyal etkisinin belirlenmesi
The determination of antimicrobial effect of some Lamiaceae species which growing wild in Muğla region
NURDAN SARAÇ
- Malatya'da doğal yayılım gösteren bazı trıpleurospermum türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic studies on some tripleurospermum species which naturally distributed in Malatya
TURGAY KOLAÇ
Doktora
Türkçe
2024
Eczacılık ve FarmakolojiAnadolu ÜniversitesiFarmakognozi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE KÜRKÇÜOĞLU
- Farklı lokalitelerden toplanan Gypsophila perfoliata L. var. perfoliata'nın antioksidan ve antibakteriyel aktivitesinin belirlenmesi
Determination of antioxidant and antibacterial activity of Gypsophila perfoliata L. var. perfoliata's collected from different localities
SUNA KAYIHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
BiyolojiPamukkale ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÇELİK
YRD. DOÇ. DR. MEHMET ÇİÇEK