Understanding the train travel environment for digitally engaged passengers: Exploring passenger experience on high-speed rail
Dijital olarak etkin yolcular için tren seyahat ortamını anlamak: Yüksek hızlı trende yolcu deneyiminin keşfi
- Tez No: 1002408
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EKREM CEM ALPPAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri Ürünleri Tasarımı, Industrial Design
- Anahtar Kelimeler: Demiryolu taşımacılığı, Kullanıcı deneyimi, Railway transportation, User experience
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yüksek hızlı tren (YHT), artan nüfus ve büyüyen seyahat talebine yanıt veren verimli bir ulaşım alternatifi olarak öne çıkmaktadır. Geleneksel demiryolu hizmetlerine kıyasla daha kısa seyahat süreleri sunması, YHT'yi kentler arası yolculuklarda yaygınlaşan bir seçenek hâline getirmiştir. YHT kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte, yolcuların bu ortamları nasıl deneyimlediğini, özellikle yolculuk sırasında sürekli dijital bağlantı ve cihaz erişimine ihtiyaç duyan yolcu gruplarını anlamak, kullanıcı odaklı tasarım araştırmaları açısından giderek daha önemli hâle gelmektedir. Bu tez kapsamında dijital olarak etkin yolcular, seyahat sırasında iş, iletişim ya da kişisel görevler için dijital cihazlarını aktif biçimde kullanan bireyler olarak ele alınmaktadır. Bu davranışsal dönüşüm, uzun mesafeli seyahat bağlamında dijital etkileşimin kullanılabilirlik, konfor ve algılanan üretkenlik ile nasıl kesiştiğinin incelenmesi gerekliliğine işaret etmektedir. Nitekim yolculuk sırasında çoklu görev, düşünme, sohbet etme veya dinlenme gibi pasif etkinliklerle sınırlı kalmamakta; belge okuma, iş görevlerini tamamlama, çevrimiçi toplantılara katılma ve hareket hâlindeyken iletişimi sürdürme gibi dijital odaklı pratiklerle daha aktif bir biçime evrilmektedir. Bu dönüşüm aynı zamanda“yolculuk süresi”nin yalnızca bir ulaşım maliyeti değil, gündelik yaşam pratikleriyle iç içe geçmiş bir zaman kaynağı olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Dijital araçların yaygınlaşmasıyla birlikte yolcular, hareket hâlindeki bu zaman diliminde üretkenlik, rahatlama ve sosyal bağ kurma gibi farklı amaçları aynı yolculuk içinde harmanlayabilmekte; böylece YHT iç mekânı, fiziksel bir kabinden ziyade“mobil bir çalışma/yaşam alanı”niteliği kazanabilmektedir. Bu nedenle bu tez, dijital etkileşimi yalnızca teknoloji altyapısı üzerinden değil; beden duruşu, mekânsal yerleşim, dikkat yönetimi ve sosyal çevre gibi birbirine bağlı boyutlarla birlikte ele almayı gerekli görmektedir. Bu çalışma, Türkiye bağlamında dijital olarak etkin yolcular için tren seyahat ortamını araştırmayı amaçlamakta; Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları'nın (TCDD) uzun mesafeli YHT yolculuklarında iç mekânın fiziksel özellikleri ile hizmete ilişkin unsurların kullanıcı deneyimini, dijital etkileşimi, çoklu görev davranışlarını ve seyahat konforunu nasıl etkilediğine odaklanmaktadır. Günümüzde artan sayıda yolcu, yolculuk sırasında kesintisiz cihaz erişimi ve ergonomik destek gereksinimi duymakta; bu durum trenleri çalışma, öğrenme ve dijital etkileşim için hareket hâlinde kullanılabilen mekânlara dönüştürmektedir. Buna karşın mevcut YHT iç mekânlarının, dijital olarak etkin yolcuların değişen pratiklerini yeterince gözetmediği; dijital faaliyetler ve yoğun çoklu görev rutinleri için çoğu zaman elverişli olmayan koşullar sunduğu görülmektedir. Bu boşlukları ortaya koymak amacıyla araştırmada çevrimiçi anket, dijital seyahat günlükleri ve yarı yapılandırılmış görüşmeleri bir araya getiren çok yöntemli bir yaklaşım benimsenmiştir. Anket, TCDD ile seyahat deneyimi olan 181 katılımcı tarafından doldurulmuş; olası kuşak farklılıklarını inceleyebilmek için yaş sınırlaması uygulanmamıştır. Bununla birlikte, daha yüksek düzeyde dijital etkileşim bildiren katılımcıların ağırlıklı olarak genç yolculardan oluştuğu gözlenmiştir. Anket kapsamında seyahat alışkanlıkları, dijital cihaz kullanımı, algılanan üretkenlik, çoklu görev pratikleri ile iç mekân ve hizmet koşullarına ilişkin değerlendirmeler ölçülmüştür. Gerçek zamanlı ve yolculuğun aşamalarına bağlı dinamikleri yakalamak üzere dijital olarak etkin katılımcıların bir alt grubu, gerçek yolculuklar sırasında yapılandırılmış dijital günlükler tutmuş; ardından altta yatan mekanizmaları ve bağlamsal açıklamaları derinleştirmek için yarı yapılandırılmış görüşmelere katılmıştır. Üç veri setinden elde edilen bulgular bütünleştirilerek bir Dijital Yolcu Yolculuk Haritası ve sorun noktaları diyagramı sentezlenmiştir. Bu yaklaşım, yolcu deneyimini“tek bir memnuniyet puanı”na indirgemek yerine, deneyimin yolculuk boyunca değişebilen bir süreç olduğunu varsayar. Bu nedenle veri toplama kurgusu, geniş örneklemden elde edilen genel örüntülerin, sahada yolculuk anında kaydedilen mikro deneyimlerle ve yolculuk sonrası yapılan yansıtıcı anlatımlarla birlikte okunmasına olanak tanıyacak biçimde yapılandırılmıştır. Böylece çalışma, hem dijital etkileşim düzeyi yüksek yolcuların ortak ihtiyaçlarını görünür kılmayı hem de bu ihtiyaçların hangi koşullarda kırılganlaştığını, hangi koşullarda desteklendiğini ve yolcuların bu kırılganlıklarla nasıl baş ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bulgular, dijital etkileşimin yolculuk koşullarından güçlü biçimde etkilendiğini ve bağlantının sınırlı olduğu durumlarda azalma eğilimi gösterdiğini ortaya koymaktadır; ancak yalnızca“daha iyi bir Wi-Fi”sağlanması, amaçlanan faaliyetlerde yaşanan aksaklıkları tek başına giderememektedir. Katılımcılar, odaklanmış çalışma ya da boş zaman etkinliklerinin sürdürülebilirliğinin; öngörülebilir bağlantı, gürültü ve sosyal rahatsızlık, termal konfor, çalışma alanının elverişliliği (örn. masa yeterliliği ve cihaz yerleşimi), bilgilendirmenin güvenilirliği ve operasyonel aksaklıklar gibi etmenlerin birlikte oluşturduğu bir ekosisteme bağlı olduğunu ifade etmiştir. Günlük kayıtları, etkileşim ve konforun sabit kalmadığını; yolculuğun farklı aşamalarında değişkenlik gösterdiğini işaret ederken, görüşmelerde faaliyetler arasında stratejik geçiş yapma ve odağı korumak için kısa mikro molalardan yararlanma gibi baş etme davranışları öne çıkmıştır. Bu içgörüler, çevresel ve hizmet koşullarını dijital olarak etkin seyahat davranışıyla ilişkilendirerek iç mekân ve hizmet iyileştirmelerine yönelik erken aşama tasarım yönlendirmeleri sunmaktadır. Bu sonuçlar, dijital etkileşimin“kesintisiz bir kullanım”dan ziyade, koşullara göre yoğunlaşıp azalan ve yolcunun hedefleriyle yeniden şekillenen bir pratik olduğunu göstermektedir. Örneğin yolcular, bağlantı kalitesinin düştüğü anlarda çevrimdışı görevlere yönelme, daha düşük dikkat gerektiren aktivitelere geçme veya görevleri yolculuğun daha“stabil”algılanan anlarına erteleme gibi stratejilerle sürekliliği korumaya çalışmaktadır. Bununla birlikte bu stratejiler, her zaman verimli ya da konforlu bir deneyim üretmemekte; özellikle mekânsal kısıtlar (dar alan, yetersiz masa yüzeyi), sosyal çevre (yakın oturan yolcu konuşmaları, mahremiyet eksikliği) ve fiziksel konfor (ısı, hava kalitesi, oturuş kaynaklı yorgunluk) devreye girdiğinde dijital görevlerin sürdürülebilirliği belirgin biçimde zorlaşmaktadır. Bu nedenle bulgular, tasarım müdahalelerinin tek bir probleme“tekil çözüm”üretmek yerine, dijital etkileşimi mümkün kılan koşulların birlikte ele alındığı bütüncül bir iyileştirme yaklaşımı gerektirdiğine işaret etmektedir. Bu tez, dijital olarak etkin demiryolu seyahatine ilişkin kavramsal bir anlayış geliştirmekte ve yüksek hızlı tren iç mekânı ile hizmet tasarımına girdi sağlayabilecek bir kullanıcı deneyimi çerçevesi önermektedir. Bağlantı öngörülebilirliği, koltuk ve çalışma alanı ergonomisi ile çevresel konfor başlıklarında erken aşama tasarım yönlerini derleyerek, dijital etkileşimin merkezde olduğu YHT deneyimi için tren seyahat ortamlarının yeniden düşünülmesini desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
High-speed rail (HSR) has emerged as an efficient transportation option for its services to respond to the growing population and increased travel needs. They offer a faster and more efficient mode of transportation compared to traditional rail services. As HSR travel expands, understanding how passengers experience these environments, particularly those who rely on continuous digital connectivity, becomes increasingly important for user-centered design research. Digitally engaged passengers are those who actively use their digital devices for work, communication or personal tasks during travel. These behavioral shifts highlight the need to examine how digital engagement intersects with usability, comfort, and productivity in long-distance travel settings. Multitasking during travel is no longer limited to passive activities like thinking, talking, or relaxing but more active engagement with digital devices: reading documents, completing work tasks, attending virtual meetings, and managing communications on the go. This study aims to investigate the high-speed train interiors for digitally engaged passengers, specifically in Turkey, focusing on how the physical and service-related aspects of long-distance TCDD's (State Railways of the Republic of Turkiye) HSR journeys affect their user experience, digital engagement, multitasking behaviors and comfort during travel. An increasing number of passengers depend on uninterrupted device access and ergonomic support during transit, effectively transforming trains into mobile environments for work, study, and digital engagement. However, existing high-speed train interiors often overlook the behavioral shifts of digitally engaged passengers, offering interiors that are poorly suited for digital activities and multitasking-intensive travel routines. To uncover these gaps, the research adopted a multi-method approach combining an online survey, digital travel diaries, and semi-structured interviews. The survey was completed by 181 passengers who had travelled on TCDD and included no age restriction to explore potential generational differences; however, participants reporting higher digital engagement were predominantly younger travellers. Survey items assessed travel habits, digital device use, perceived productivity, multitasking practices, and evaluations of interior and service conditions. To capture real time, phase-dependent dynamics, a subset of digitally engaged participants completed structured digital diaries during real journeys and then participated in follow-up interviews to clarify underlying mechanisms and contextual explanations. Findings across the three datasets were integrated and synthesised into a Digital Passenger's Journey Map and a pain-point diagram. Findings indicate that digital engagement is shaped by journey conditions and tends to decline when connectivity is limited; however,“better Wi-Fi”alone does not resolve breakdowns in intended activities. Participants reported that the viability of focused work or leisure depends on an ecosystem of factors, including predictable connectivity, noise and social disturbance, thermal comfort, workspace viability (e.g., table sufficiency and device placement), information reliability, and operational disruptions. Diary entries further suggested that engagement and comfort shift across phases rather than remaining stable, and interviews highlighted coping behaviours such as smart-switching between activities and using short micro-breaks to maintain focus. Together, these insights connect environmental and service conditions to digitally engaged travel behaviour and provide early-stage design directions for interior and service improvements. This thesis develops a conceptual understanding of digitally engaged rail travel and proposes a user-experience framework (a journey map and pain-point diagram) to inform high-speed train interior and service design. It outlines early-stage design directions related to connectivity predictability, seat and workspace ergonomics, and environmental comfort, supporting the rethinking of HSR environments for digitally engaged travel.
Benzer Tezler
- Sempatik kıyı koruma yapısı olarak kazıklı dalgakıranların düzenli ve düzensiz dalgalar altındaki performanslarının ve üzerine gelen yüklerin incelenmesi
Başlık çevirisi yok
TARKAN MUTLU
Doktora
Türkçe
1998
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. SEDAT KAPDAŞLI
- 3D nokta bulutu verileri kullanılarak otonom sürüş için nesne algılama yöntemi ile karayolu envanterlerinin tespit edilmesi
Determination of highway inventories with object detection method for autonomous driving using 3D point cloud data
HİLAL GEZGİN
Doktora
Türkçe
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REHA METİN ALKAN
- Servet-i fünûn'da toplumsal mekânın anlatılar ile üretimi: Tahayyüller, inşalar ve deneyimler atlası (1891-1910)
Narrativizing social space in Servet-i fünûn: An atlas of imaginations, constructions and experiences (1891-1910)
GÜRBEY HİZ
- Tramvay hattı titreşimlerinin zeminde yayılmasınıetkileyen faktörlerin incelenmesi
Analysis of factors affecting the propagation of tramline vibrations in the ground
ALİ FIRAT ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜBEYDE ÖZTÜRK
- Ticari banka yönetimi ve Türk ticari bankalarının temel yönetim sorunları
The management of the commercial bank and the basic problems of the Turkish comercial bank
AYŞE ÇİĞDEM ÖNAL