Finansallaşmanın Türk Merkez Bankacılığı üzerindeki etkileri
The effects of financialization on Turkish Central Banking
- Tez No: 1001732
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ MURAT ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, finansallaşma sürecinin merkez bankacılığı üzerindeki etkilerini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel çıkış noktası, küresel ölçekte finansal piyasaların genişlemesiyle birlikte merkez bankalarının ekonomik ve siyasal sistem içerisindeki konumlarının dönüşüme uğramasıdır. Özellikle 1970'li yıllardan itibaren Bretton Woods sisteminin çöküşü, neoliberal politikaların yaygınlaşması, finansal serbestleşme ve küreselleşme süreçleri finansallaşmanın kurumsal ve hukuki altyapısını oluşturmuştur. Bu bağlamda merkez bankaları yalnızca para politikası uygulayıcı kurumlar olmaktan çıkmış; finansal sistemin düzenlenmesi, piyasa istikrarının sağlanması ve ekonomik yönetişim mekanizmalarının önemli aktörleri haline gelmiştir. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde finansallaşma kavramı kuramsal ve tarihsel boyutlarıyla ele alınmakta; finansal piyasaların genişlemesi, bankacılık sisteminin dönüşümü ve menkul kıymetleştirme gibi süreçler incelenmektedir. Bu çerçevede finansallaşmanın merkez bankalarının işlevleri üzerindeki etkileri değerlendirilmekte ve merkez bankası bağımsızlığı kavramı yönetişim, üstkurullaşma ve neoliberal ekonomi politikaları bağlamında tartışılmaktadır. Ayrıca merkez bankası bağımsızlığının yalnızca teknik bir gereklilik değil, aynı zamanda belirli ideolojik ve kurumsal süreçlerin ürünü olduğu ileri sürülmektedir. İkinci bölümde ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın tarihsel gelişimi finansallaşma perspektifiyle analiz edilmektedir. Bu kapsamda öncelikle Osmanlı dönemindeki bankacılık deneyimleri ve merkez bankacılığına ilişkin erken girişimler ele alınmakta; ardından TCMB'nin kuruluş süreci ve Cumhuriyet dönemindeki gelişimi incelenmektedir. TCMB'nin kurumsal yapısı ve işlevleri mevzuat değişiklikleri temel alınarak dört dönem halinde değerlendirilmektedir: 1929–1950, 1950–1970, 1970–2000 ve 2001 sonrası dönem. Bu dönemler, Türkiye'de ekonomik politika tercihleri, küresel finansal dönüşümler ve finansallaşma süreçleri ile birlikte ele alınmaktadır. Çalışmanın temel bulgusu, finansallaşma sürecinin merkez bankalarının kurumsal yapısını ve politika araçlarını önemli ölçüde dönüştürdüğüdür. Özellikle merkez bankası bağımsızlığının güçlenmesi, para politikalarının finansal piyasalara uyumlu hale gelmesi ve ekonomik yönetişim mekanizmalarının yeniden yapılandırılması bu dönüşümün temel unsurlarıdır. Sonuç olarak çalışma, finansallaşmanın yalnızca ekonomik bir süreç değil aynı zamanda devletin kurumsal yapısını ve ekonomi politikalarını yeniden şekillendiren yapısal bir dönüşüm olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the impact of financialization on central banking through the case of the Central Bank of the Republic of Türkiye (CBRT). The main premise of the research is that the expansion of global financial markets has transformed the institutional position and functions of central banks within economic and political systems. Since the 1970s, developments such as the collapse of the Bretton Woods system, the spread of neoliberal policies, financial liberalization, and globalization have constituted the structural foundations of financialization. Within this context, central banks have evolved from institutions primarily responsible for monetary policy implementation into key actors responsible for financial stability, regulatory governance, and macroeconomic coordination. The study is structured into two main chapters. The first chapter discusses the concept of financialization from theoretical and historical perspectives. It analyzes the expansion of financial markets, the transformation of banking practices, and the increasing importance of securitization. Within this framework, the effects of financialization on the functions of central banks are examined, and the concept of central bank independence is discussed in relation to governance, regulatory agencies, and neoliberal economic restructuring. The chapter also argues that central bank independence should not only be understood as a technical or scientific necessity but also as a product of broader ideological and institutional transformations. The second chapter focuses on the historical development of the Central Bank of the Republic of Türkiye within the broader dynamics of financialization. Before addressing the CBRT directly, earlier experiences of banking and monetary institutions during the late Ottoman period are analyzed to provide historical context. Subsequently, the institutional development of the CBRT is examined through legislative and policy changes across four major periods: 1929–1950, 1950–1970, 1970–2000, and the post- 2001 period. These periods are evaluated in relation to global economic transformations, domestic economic policies, and the increasing influence of financialization. The findings of the study indicate that financialization has significantly reshaped the institutional structure and policy instruments of central banks. The strengthening of central bank independence, the alignment of monetary policy with financial market dynamics, and the restructuring of economic governance mechanisms constitute key elements of this transformation. Ultimately, the study concludes that financialization should be understood not merely as an economic phenomenon but as a structural transformation that redefines state institutions and economic policymaking.
Benzer Tezler
- Neoliberal dönemden günümüze Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası politikalarının döviz kurları üzerindeki etkisi
The impact of the Central Bank of the Republic of Turkey's policies on exchange rates from the neoliberal era to the present
ZEHRA COŞKUN
- Küresel kapitalist dönemde merkez bankacılığının dönüşümü: Türk Merkez Bankası örneği
The transformation of central banking in the global capitalist era: The example of the Turkish Central Bank
BURHAN BEKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Siyasal BilimlerHacettepe ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖRSAN ÖCAL AKBULUT
- 2008 küresel finans krizinin TCMB'nin para politikalarına etkisi
The effect of the 2008 global finance crisis on monetary policies of the CBRT
MESUT ALTAR KAPLAN
- Türkiye ekonomisinde finansallaşma ve fiyat istikrarı ilişkisi
The relationship between financialization and price stability in the Turkish economy
MEHRİBAN HEYDAROVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EkonomiEskişehir Osmangazi Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OYTUN MEÇİK
- Finansallaşmanın 1980'den günümüze Türkiye ekonomisine etkileri
Effects of financialization on Turkish economy from 1980 to today
SİNEM YAZICI