Bilimin medyatikleşmesi ve bilimsel şöhretler
Mediatization of science and scientific celebrities
- Tez No: 1001438
- Danışmanlar: PROF. DR. OYA ŞAKI AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Bilim iletişimi, Bilim insanı, Bilim okuryazarlığı, Bilim politikası, Bilim sosyolojisi, Bilim ve teknoloji politikaları, İletişim, Şöhret, Science communication, Scientist, Scientific literacy, Science policy, Science sociology, Science and technology policies, Communication, Fame
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Ticaret Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Medya ve İletişim Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Medya ve İletişim Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, Türkiye'de kamusal görünürlük kazanmış bilim insanlarının bilimin medyatikleşmesi sürecini nasıl deneyimledikleri ve bu deneyime hangi anlamları yükledikleri incelenmiştir. Araştırmanın temel problemi, bilim insanının kamusal alanda yalnızca bilgi aktaran bir uzman olarak değil, aynı zamanda dikkat, temsil ve kişiselleştirme rejimleri içinde konumlanan bir figür olarak nasıl kurulduğunun açıklığa kavuşturulmasıdır. Bu doğrultuda çalışma, medyatikleşme (medya mantıklarının toplumsal alanlara nüfuzu), şöhret kültürü (görünürlüğün dolaşıma sokulan sembolik değere dönüşmesi), bilimsel şöhret ve rol ambivalansı (çelişik rol beklentileri arasında kalma) literatürleri temelinde yapılandırılmıştır. Kuramsal düzlemde, bilim insanının kamusal görünürlüğünü durağan bir statüden çok bağlamsal ve geçişli bir süreç olarak kavramsallaştıran“bilimsel görünürlük yörüngeleri”modeli geliştirilmiştir. Araştırma, Van Manen'in hermeneutik fenomenolojisi doğrultusunda tasarlanmış; Türkiye'de kamusal görünürlüğe sahip 20 bilim insanı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler Atlas.ti aracılığıyla çözümlenmiş, yaklaşık 250 kod 14 tema altında birleştirilmiştir. Bulgular sonucunda, kamusal görünürlüğe yönelişin yalnızca bireysel tanınma arzusu ile açıklanamayacağı; toplumsal sorumluluk, etik yükümlülük, bilimi kamusallaştırma isteği ve mesleki konumlanma ile birlikte deneyimlendiği tespit edilmiştir. Medya alanında var olmanın dilsel ayarlama, zaman sıkışması, sınır bulanıklığı ve medya mantıklarıyla sürekli temas gerektirdiği; görünürlüğün ise yoğun hazırlık, stratejik öz-denetim ve çoğu durumda kişisel emekle yönetildiği ortaya konulmuştur. Ayrıca yanlış temsil, bağlam kaybı, dijital saldırganlık, akademik direnç, damgalanma ve medya zamanı ile bilim zamanı arasındaki çatışmanın görünürlüğün kurucu riskleri olduğu gösterilmiştir. Sonuç olarak bilimsel görünürlüğün, müzakere edilmiş bir kamusal otorite biçimi olduğu; bilimsel şöhretin ise Türkiye bağlamında kurumsal güvencelerden çok bireysel dayanıklılık üzerinden taşınan dinamik ve kırılgan bir süreç olarak işlediği ortaya konulmuştur. Bu yönüyle tez, bilim iletişimi literatürüne deneyim temelli, kuramsal olarak özgün ve Türkiye odaklı bir katkı sunmuştur.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines how publicly visible scientists in Türkiye experience and interpret the mediatization of science. It addresses a central problem: how the scientist is constituted in public life not only as an expert who transmits knowledge but also as a figure shaped by attention, representation, and personalization. The study builds its theoretical framework on mediatization,the penetration of media and platform logics into non-media fields, celebrity culture, scientific celebrity, and role ambivalence, defined here as the tension produced by conflicting academic and media expectations. Within this framework, the dissertation develops a model of“scientific visibility trajectories,”which conceptualizes public visibility not as a fixed status but as a contextual, shifting, and negotiated process. The research adopts Van Manen's hermeneutic phenomenology and draws on semi-structured in-depth interviews with 20 scientists in Türkiye who have achieved public visibility. Using Atlas.ti, the analysis organized approximately 250 codes under 14 themes. The findings show that the desire for public visibility isn't just a simple need for recognition. Scientists describe it as an experience shaped by social responsibility, ethical commitment, the urge to publicize scientific knowledge, and the need to reposition the self between academic and public fields. The study further shows that existing in the media field requires constant adjustment of language, tone, and self-presentation, while also producing time compression, blurred boundaries, and sustained exposure to media logics. Scientists manage this communication practice through preparation, strategic self-regulation, and often substantial personal labor. At the same time, visibility carries constitutive risks: misrepresentation, loss of context, digital hostility, academic resistance, stigmatization, mobbing, and conflict between media time and scientific time. This dissertation's main contribution is its theoreticaetl exploration of scientific visibility as a negotiated form of public authority, and scientific celebrity as a dynamic, vulnerable, and evolving type of public engagement. In the Turkish context, this process is less dependent on strong institutional support and more on individual self-discipline, reputation, and perseverance. Consequently, this work provides both an empirically supported and theoretically novel contribution to the field of science communication.
Benzer Tezler
- Bilimin doğasını İlköğretim 7. sınıf öğrencilerine öğretmeye yönelik bir çalışma
A study toward teaching the nature of science for seventh grade primary students
MEHMET KÜÇÜK
Doktora
Türkçe
2006
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF.DR. SALİH ÇEPNİ
- Türkiye genelinde ortaöğretim fen branşı öğretmen ve öğrencilerinin bilimin doğası üzerine görüşlerinin araştırılması
Investigating science teachers' and high school students' views on the nature of science in Turkey
NİHAL DOĞAN BORA
Doktora
Türkçe
2005
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ORHAN ARSLAN
Y.DOÇ.DR. JALE ÇAKIROĞLU
- Bilimin doğasının sınıf öğretmeni adaylarına kütle çekim konusu içerisinde farklı yaklaşımlarla öğretilmesine yönelik bir çalışma
A study toward teaching the nature of science based on different approaches for classroom teachers in gravity content
HAKAN ŞEVKİ AYVACI
Doktora
Türkçe
2007
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH ÇEPNİ
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim tarihinden kesitler incelemelerinin bilimin doğası hakkındaki görüşlerine etkisi
The effect of analyzing sections of the history of science on pre-service elementary science teachers? views of the nature of science
BEYHAN BEŞLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiFen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLŞEN BAĞCI KILIÇ
- Fen ve teknoloji öğretmenlerinin bilimin doğası hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerin sınıf uygulamalarına yansımaları
Science and technology teachers? views on nature of science and the reflexions of these views on classroom activities
OKTAY ASLAN
Doktora
Türkçe
2009
Eğitim ve ÖğretimGazi Üniversitesiİlköğretim Bölümü
PROF. DR. NECATİ YALÇIN
DOÇ. DR. MEHMET FATİH TAŞAR