COVİD-19 sonrası iş sağlığı ve güvenliği kültüründeki değişim
Changes in occupational health and safety culture after COVID-19
- Tez No: 1000342
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT DARÇIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kto Karatay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: İş Sağlığı ve Güvenliği (disiplinlerarası) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu sistematik derleme, COVID-19 pandemisi sonrasında iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında güvenlik kültürünün nasıl dönüştüğünü incelemeyi amaçlamaktadır. Pandemi, yalnızca geçici bir kriz değil; örgütlerin güvenliği nasıl tanımladığı, önceliklendirdiği ve yönettiği üzerinde yapısal bir kırılma noktası yaratmıştır. Geleneksel olarak İSG, ağırlıklı biçimde fiziksel risklerin kontrolü ve kaza önleme odaklı ele alınırken; COVID-19 sonrasında biyolojik, ergonomik ve özellikle psikososyal risklerin güvenlik kültürü tartışmalarının merkezine yerleştiği görülmektedir. Bu çalışma, PRISMA 2020 ilkeleri doğrultusunda yürütülen bir sistematik derleme olup, Google Akademik veri tabanında yapılan yapılandırılmış tarama sonucunda belirlenen ve dâhil etme ölçütlerini karşılayan 20 hakemli makaleyi kapsamaktadır. Çalışmalar; amaç–kapsam, yöntemsel desen, güvenlik kültürü/güvenlik iklimi yaklaşımı, psikososyal güvenlik iklimi (PGİ) ve post-COVID bağlamındaki çıkarımlar açısından nitel içerik analizi ile incelenmiştir. Bulgular, güvenlik kültürü literatürünün post-COVID dönemde üç temel eksen etrafında yeniden yapılandığını göstermektedir. Birinci eksen, ölçüm ve kavramsal netleştirme ihtiyacıdır. Güvenlik ikliminin kültürün ölçülebilir“yüzü”olarak önemli olmakla birlikte, kültürün derin yapısını tek başına açıklamakta yetersiz kaldığı; bu nedenle öncü göstergeler, üçgenleme ve karma yöntemlerin gerekliliği vurgulanmaktadır. İkinci eksen, psikososyal güvenlik ikliminin (PGİ)güvenlik kültürünün psikososyal çekirdeği olarak yükselişidir. Yüksek PGİ düzeylerinin stres, tükenmişlik ve güvensiz davranışları azalttığı; düşük PGİ'nin ise iş kazaları ve ruh sağlığı sorunlarıyla ilişkili olduğu tutarlı biçimde raporlanmaktadır. Üçüncü eksen ise liderlik, adil kültür (ve örgütsel öğrenme mekanizmalarıdır. Pandemi, güvenliğin yazılı prosedürlerden ziyade liderliğin görünür davranışları, iletişim kalitesi ve çalışan katılımı yoluyla üretildiğini açık biçimde ortaya koymuştur. Derleme ayrıca, post-COVID dönemde güvenlik kültürünün sektörler arası kırılganlıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sağlık, uzun süreli bakım, inşaat ve tarım gibi sektörlerde psikososyal riskler güvenlik kültürünü doğrudan şekillendiren belirleyici unsurlar hâline gelmiştir. Bu bağlamda güvenlik kültürü, kriz dönemlerinde örgütsel dayanıklılığı destekleyen koruyucu bir sistem olarak işlev görmektedir.
Özet (Çeviri)
This systematic review aims to synthesize the transformations observed in occupational health and safety (OHS) safety culture in the post–COVID-19 period. The COVID-19 pandemic has functioned not merely as a temporary crisis, but as a structural disruption that reshaped how organizations define, prioritize, and enact safety. While traditional OHS approaches predominantly focused on physical hazard control and accident prevention, post-pandemic literature increasingly highlights the central role of biological, ergonomic, and especially psychosocial risks in shaping safety culture. The study was conducted in accordance with PRISMA 2020 guidelines and includes 20 peer-reviewed articles identified through a structured search in Google Scholar. Eligible studies were analyzed using qualitative content analysis, focusing on research objectives, methodological designs, conceptualizations of safety culture and safety climate, the role of psychosocial safety climate (PGİ), and post-COVID implications.Findings indicate that post-COVID safety culture literature converges around three major axes. The first concerns measurement and conceptual clarification, emphasizing that safety climate—while a valuable and measurable proxy—cannot fully capture the deeper layers of safety culture without triangulation and leading indicators. The second axis highlights the rise of psychosocial safety climate (PGİ)as a central explanatory framework. High PGİlevels are consistently associated with reduced stress, burnout, and unsafe behaviors, whereas low PGİis linked to adverse mental health and safety outcomes. The third axis underscores the importance of leadership, just culture (no-blame), and organizational learning. The pandemic revealed that safety is enacted less through formal procedures and more through leadership practices, communication quality, and employee participation. Sectoral analyses further demonstrate heightened vulnerability in healthcare, long-term care, construction, and agriculture, where psychosocial demands intensified during and after the pandemic. In these contexts, safety culture functions as a protective organizational resource, contributing to resilience under crisis conditions. Keywords
Benzer Tezler
- Covid-19 salgınıyla yeniden şekillenen iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin makine-imalat sektörü üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of occupational health and safety precautions reshaped by Covid-19 outbreak on the machine-manufacturing sector
AZİZCAN KUŞAKLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Makine MühendisliğiMarmara ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH DEMİR
DOÇ. DR. ALİ ÖZ
- Pandemi sürecinde çağrı merkezi sektörünün iş sağlığı ve güvenliği alanındaki değişimlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the changes in the call center sector in the field of occupational health and safety during the pandemic process
ELİF TUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Halk SağlığıÇukurova Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERİN MEZARCIÖZ
- Cenaze hizmetlerinde iş sağlığı ve güvenliği açısından risk değerlendirmesi ve güvenlik kültürü araştırması
Occupational health and safety risk assessment and safety culture research in funeral services
HAYATİ USTA
Doktora
Türkçe
2021
Mühendislik Bilimleriİstanbul Gedik Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUNULLAH ÖZBEK
- Ankara Büyükşehir Belediyesinde COVID-19 geçirmiş çalışanların hastalık süreçleri ve işe dönüş deneyimlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the sickness period and return-to-work experiences of employees who contracted COVID-19 in Ankara Metropolitan Municipality
EMİN ERKAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Halk SağlığıAnkara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELTEM ÇÖL
- COVID-19 enfeksiyonuna ilişkin sağlık okuryazarlık düzeylerine göre verilen eğitimin işçilerin bilgi düzeyleri ve davranışlarına etkisi
The effect of the education provided according to the health literacy levels regarding the COVID-19 infection on the knowledge levels and behaviors of the workers
KÜBRA KABALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Halk Sağlığıİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEDİNE YILMAZ