Manihaist ve Budist Uygur metinlerinin karşılaştırmalı işlevsel şekil bilgisi
Comparative functional morphology of Manihaist and Budist Uygur texts
- Tez No: 1000167
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜMİT HUNUTLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Eski Türkçe, Old Turkish
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma, Manihaist ve Budist Uygur metinlerini şekil bilgisi yönüyle karşılaştırmayı ve eklerin işlevsel farklılıklarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, dinin dil üzerindeki etkisini belirlemek ve ağız ayrılıkları konusunu morfolojik olarak ele almak hedeflenmektedir. Çalışmada, 5 Manihaist ve 5 Budist Uygur metni örneklem olarak belirlenmiştir. Bu metinlerin küme örnekleme metoduna göre %30'luk bölümü morfolojik olarak karşılaştırılmıştır. Her bir dönemde eklerin cümle içerisinde gramatikal olarak hangi anlamı karşılamak için kullanıldığı ortaya konulmuştur. Söz konusu işlevin Manihaist ve Budist Uygur metinlerindeki kullanım oranları karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak Manihaizm'in Budizm'e göre daha kısa bir dönem kabul edilmiş bir din veya inanç sistemi olması, zaten aşina oldukları Budizm'in Türklerde çeviri faaliyetlerini hızlandırması dolayısıyla morfolojik olarak Budist Uygur metinlerinde daha fazla işlevsel kullanımının olduğu görülmüştür. Kutsal metin çevirilerinde metnin aslına sadık kalınmak istendiği için mevcut eklere yeni işlevler yüklendiği veya sözlükselleşme yoluyla yeni ekler türetildiği tespit edilmiştir. Manihaist ve Budist Uygur metinlerindeki düzenli ve fazla olmayan morfofonolojik farklılıkların ise ağız ayrılıklarından ziyade metinlerin belirli dönemlerde farklı alfabelerle kaleme alınmasından kaynaklanmış olabileceği görülmüştür.
Özet (Çeviri)
The study aims to compare Manichaean and Buddhist Uyghur texts in terms of morphology in order to determine the functional differences of suffixes. Further, the aim is to determine the role of religion for language use, and to address the issue of morphological differences between the dialects. Five Manichaean and five Buddhist Uyghur texts are selected as data base. According to the cluster sampling method, 30% of these texts are compared morphologically. The grammatical functions of each suffix are taken into consideration. The usage rates of each function in the texts are compared. The fact that Manichaeism was a religion or belief system that was accepted for a shorter period of time than Buddhism, and that Buddhism as an already known religion accelerated translation activities among the Old Uyghurs, the suffixes under investigation exhibit a more vivid use in Buddhist Uyghur texts. It is observed that in translations of sacred texts, some existing suffixes gained new functions or new suffixes developed through lexicalicalisation in order to be faithful to the original texts. Further, it is found that the regular and not very regular morphophonological differences in the Manichaean and Buddhist Uyghur texts may be due to the fact that the texts were written with different scripts in certain periods or due to the dialectal characteristics of the copyist.
Benzer Tezler
- Eski Uygurların yerleşik yaşam kültürüyle ilgili söz varlığının tarihî-karşılaştırmalı incelemesi
A historical-comparative vocabulary research related to culture of sedentary life in Ancient Uyghur people
BUHELIQI WEILI
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. A. MELEK ÖZYETGİN
- İslami Döneme ait Uygur harfli Türkçe metinlerin yazım özellikleri
The writing properties of Turkish texts in the Islamic Period
MELEK ÇUBUKCU
Doktora
Türkçe
2019
DilbilimÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEHAN DENİZ ABİK
- Eski Uygur Türkçesi metinlerinde cehennem algısı ile İslami dönem eserlerindeki cehennem algısının karşılaştırılması
Comparison of the perception of hell in the Old Uighur Turkish texts and the perception of hell in the Islamic period works
FATİH UĞUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACER TOKYÜREK
- Eski Uygurca manihaist metin parçaları üzerine bir inceleme
A study on old Uyghur manichaean text parts
TÜMER KARAAYAK
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Anlambilim açısından eski Uygurca şiirler
Old Uighur poems in terms of semantics
NURDAN BESLİ
Doktora
Türkçe
2019
DilbilimAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUNDA TOPRAK