Geri Dön

Sürdürülebilir kentsel su yönetimi için çoklu ölçütlü karar verme yöntemleri ile alternatif su kaynaklarının belirlenmesi ve önceliklendirilmesi

Determination and prioritization of alternative water resources wi̇th multiple criteria decision analysis methods for sustainable urban water management

PDF İndir

  1. Tez No: 1000099
  2. Yazar: MELİKE DEMİRCİ DOĞAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MAHMUT FIRAT, DR. ÖĞR. ÜYESİ CANSU BOZKURT
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Mühendislik Bilimleri, İnşaat Mühendisliği, Engineering Sciences, Civil Engineering
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İnönü Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Günümüzde giderek değişen iklim, küresel ısınma, artan nüfus ve kentleşme ile birlikte su talebine olan ihtiyaç artmaktadır. Bunların yanı sıra su kaynaklarının aşırı ve bilinçsiz tüketimi, su kaynaklarında artan kirlilik oranları da suyun sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Su yönetiminin yalnızca miktar açısından değil kalite ve ekosistem dengesi açısından da planlanması oldukça önemlidir. Bu nedenle, sürdürülebilir kentsel su yönetimi için su tüm risklerin dikkate alınması ve buna göre su kaynaklarının planlanması gerekir. Bu kapsamda, alternatif su kaynaklarının belirlenmesi ve önceliklendirilmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada sürdürülebilir kentsel su yönetimi için su kaynağı alternatiflerinin çoklu ölçütlü karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi ve önceliklendirilmesi amaçlanmaktadır. Bunun için Malatya ili merkez su temin ve dağıtım sistemi uygulama alanı olarak seçilmiştir. Çalışmada toplam 22 adet su kaynağı alternatifi ve 14 adet değerlendirme kriteri tanımlanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında kriterlerin ağırlıkları En İyi En Kötü (BWM) ve ENTROPI yöntemleri ile ayrı ayrı belirlenmiştir. Elde edilen ağırlıklar esas alınarak alternatiflerin öncelik sıralamasının ortaya konulması ise çok kriterli karar verme yöntemlerinden olan (ÇKKV) VIKOR ve MOORA yöntemleri kullanılmıştır. Entropi Yöntemiyle elde edilen sonuçlara göre, 0.248 eşit ağırlık değerleriyle Kaynağın Debisi, Mevcut İhtiyaç Debisini Karşılama Oranı ve Gelecekte İhtiyaç Debisini Karşılama Oranı kriterleri en önemli kriterler olarak belirlenmiştir. BWM Yöntemiyle elde edilen sonuçlara göre, 0.1379 ağırlık katsayısıyla Kaynağın Debisi en önemli kriter olarak tanımlanmıştır. Ayrıca, 0.1242 değeriyle Gelecekte İhtiyaç Debisini Karşılama Oranı ve ikinci sırada ve 0.0973 değeriyle Kaynak Sürekliliği üçüncü sırada yer almaktadır. Entropi yönteminde elde edilen en önemli kriterler ile BWM Yöntemiyle elde edilen sonuçlar büyük ölçüde benzerdir. Elde edilen sonuçlarda kaynağın debisi, mevcut ve gelecekteki ihtiyaç debisini karşılama oranları ve ilk yatırım maliyeti kriterlerinin etkisi en yüksek kriterlerden olduğu ortaya çıkmıştır. Entropi tabanlı VIKOR Yöntemi ile yapılan analizde öncelikli su kaynağı alternatifinin, Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan, en kötü performans gösteren alternatif ise Şiro Çayı üzerinde Şilan Barajıdır. Entropi tabanlı MOORA Yöntemi sonuçlarını ifade edecek olursak, öncelikli alternatifin yine Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu olduğu, en son sırada yer alan alternatif ise Şiro Çayı üzerinde Şilan Barajıdır. En iyi ve en kötü alternatif arasında kalan alternatiflerinde her iki yöntemde de benzer şekilde sıralamaya sahip olması da oldukça önemlidir. BWM tabanlı VIKOR ve BWM tabanlı MOORA analizinde, öncelikli su kaynağı alternatifinin yine Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu olduğu tespit edilmiştir. BWM tabanlı VIKOR ve MOORA analizinde en son sırada yer alan alternatif ise yine Şiro Çayı üzerinde Şilan Barajıdır. Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu alternatifinin debisi 900 m3/s ve kaynak olarak sürekliliğe sahip bir kaynaktır. Dolayısıyla bu yirmi dört kriter içerisinde en iyi performansı sergileyerek ilk sırada yerini almıştır. Yine bu kaynak üzerinde baraj bulunması sebebiyle ekstra biriktirme yapısı ihtiyacının bulunmaması önemli bir avantaj sağlamaktadır. Bu çalışma su yönetiminde kapsamlı bir şekilde stratejik karar alma sürecini desteklemektedir. Ayrıca gelecekteki çalışmalar için sürdürülebilirlik odaklı analizlerin geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Özet (Çeviri)

The need for water demand is increasing with the changing climate, global warming, increasing population and urbanization. In addition, excessive consumption of water resources and increasing pollution rates in water resources threaten the sustainability of water. It is very important to plan water management not only in terms of quantity but also in terms of quality and ecosystem balance. Therefore, all risks should be considered and water resources should be planned accordingly for sustainable urban water management. In this context, identifying and prioritizing alternative water resources is of great importance. This study aims to evaluate and prioritize water resource alternatives for sustainable urban water management using multi-criteria decision-making methods. Malatya province central water supply and distribution system was selected as the application area. A total of 22 water source alternatives and 14 evaluation criteria were defined. In the first step of the study, the weights of the criteria were determined separately by the Best Worst (BWM) and ENTROPI methods. The VIKOR and MOORA methods, which are multi-criteria decision-making methods (MCDM), were used to determine the priority order of the alternatives based on the weights. The Water Resource Flow Rate, the Current Need Flow Meeting Rate and the Future Need Flow Meeting Rate were determined as the most important criteria with equal weight values of 0.248. According to the results obtained with the BWM Method, the Water Resource Flow Rate was defined as the most important criterion with a weight coefficient of 0.1379. Additionally, the Future Needs Flow Meeting Rate ranks second with a value of 0.1242, and Water Resource Continuity ranks third with a value of 0.0973. The most important criteria obtained from the ENTROPY method are largely similar to the results obtained from the BWM Method. The results revealed that the flow rate of the resource, the rate of meeting current and future needs and the initial investment cost criteria were the most effective criteria. The primary water source alternative was determined to be the Euphrates Branch feeding the Karakaya Dam according to the analysis made with the entropy-based VIKOR Method. On the other hand, the worst performing alternative is the Şilan Dam on the Şiro Stream. The priority alternative is the Euphrates Branch, which feeds the Karakaya Dam, and the last alternative is the Şilan Dam on the Şiro Stream according to the results of the Entropy-based MOORA Method. It is also very important that the alternatives between the best and the worst alternative have a similar ranking in both methods. In the BWM-based VIKOR and BWM-based MOORA analysis, the primary water source alternative was determined to be the Euphrates Branch, which feeds the Karakaya Dam. The last alternative in the BWM-based VIKOR and MOORA analysis is the Şilan Dam on the Şiro Stream. The Euphrates Branch alternative feeding the Karakaya Dam has a flow rate of 900 m3/s and is a continuous source. Therefore, it took first place by showing the best performance among these twenty-four criteria. Since there is a dam on this source, there is no need for an extra reservoir structure, which provides a significant advantage. This study supports comprehensive strategic decision-making in water management. It also paves the way for the development of sustainability-focused analyses for future studies.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    957548

    Su dağıtım sistemlerinde sürdürülebilir su yönetimi için çoklu ölçütlü karar verme ile idari kayıp bileşenlerinin değerlendirilmesi

    Evaluation of aparent loss components in water distribution systems with multiple criteria decision making for sustainable water management

    FURKAN ACAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    İnşaat Mühendisliğiİnönü Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MAHMUT FIRAT

    DR. ÖĞR. ÜYESİ CANSU BOZKURT

  2. Tez No

    8172

    Sustainable development strategy in regional planning and a case study on Seyfe region

    Başlık çevirisi yok

    AYŞE ÖZNUR ÖZER

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    1990

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Bölge Planlama Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. AYDA ERAYDIN

  3. Tez No

    10595

    Transformation of E. coli by electroporation

    Elektrogözenek yöntemi ile E.coli transformasyonu

    EMEL EREN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    1990

    BiyolojiOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Biyoloji Bilimleri ve Biyomühendislik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. UFUK GÜNDÜZ

  4. Tez No

    13448

    Tek fazlı şebekeden beslenen üç fazlı asenkron motorun dinamik davranışı

    Dynamic behaviour of a three phase induction motor with single phase supply

    ENGİN YALÇIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1991

    Elektrik ve Elektronik MühendisliğiKaradeniz Teknik Üniversitesi

    Y.DOÇ.DR. CEMİL GÜRÜNLÜ

  5. Tez No

    15518

    Physical, social and economic carrying capacity concepts in tourism planning for environmentally sustained development

    Başlık çevirisi yok

    DİLEK POSTACIOĞLU

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    1991

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    DOÇ.DR. AYDA ERAYDIN

Geri Dön