The memory of Çubukçu Han as a visual archaeological experiment
Bir görsel arkeoloji denemesi olarak Çubukçu Han hatırası
- Tez No: 1000022
- Danışmanlar: PROF. DR. FERHAT ÖZGÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Çubukçu Han, Görsel Arkeoloji, Etik Arkeoloji, Anonim Bellek, İkincil Sahiplenme, Hayalet Gardırop, Çubukçu Han, Visual Archaeology, Ethical Archaeology, Anonymous Memory, Secondary Appropriation, Ghost Wardrobe
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Plastik Sanatlar ve Resim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
BİR GÖRSEL ARKEOLOJİ DENEMESİ OLARAK ÇUBUKÇU HAN HATIRASI Bu çalışma, Taksim-Tünel bölgesinde yer alan, zamanla gözden kaybolmuş ve yıkım tehlikesi altındaki Çubukçu Han'ın tarihsel, sosyolojik ve estetik belleğini yeniden gündeme getirmeyi amaçlamaktadır. 1969–1971 yıllarına ait buluntu arşiv fotoğrafları üzerinden yürütülen araştırma, yapının geçmişine, mekânsal hafızasına ve orada yaşamış ailelerin sosyo-kültürel konumuna dair yeni bir okuma geliştirmeyi hedefler. Bu süreçte temel sorular şunlardır: Bir yapı, sanat aracılığıyla yeniden nasıl hatırlanabilir? Belgesel tavır ile sanatsal yorum arasında etik bir denge kurulabilir mi? Tez, bu sorulara disiplinler arası bir yöntemle yaklaşır. Sanatçının lisans eğitiminde Moda ve Tekstil Tasarımı alanında edindiği malzeme, kalıp ve form bilgisi, doktora düzeyinde görsel arkeoloji yöntemine dönüşmüştür. Böylece moda tasarımının teknik diliyle plastik sanatların kavramsal derinliği bir araya gelmiştir. Amaç, arşivsel buluntu fotoğraf ve nesneleri tarihçinin gerçeğe ulaşma kaygısıyla ya da arkeoloğun kronoloji takıntısıyla okumak değil; bunları birer yaratım malzemesi olarak ele alıp, aynı zamanda arşivsel sorumlulukla denetlenen bir üretim pratiği geliştirmektir. Bu yaklaşım, sanatçıya hem yaratıcı özgürlük hem de etik bir sınır bilinci kazandırmayı amaçlar. Tezin birinci bölümü, günümüz tarih yazımına dair yaklaşımları; Ortega y Gasset, Southgate, Foucault ve Kaya Yılmaz gibi düşünürlerin tarih ve temsil tartışmaları üzerinden inceler. İkinci bölüm, arkeolojinin bilgi sistemleriyle sanat arasındaki ilişkiyi ele alır. Üçüncü bölüm sanat ve sosyoloji etkileşimini tartışarak çağdaş sanatçının toplumsal konumuna odaklanır. Dördüncü bölüm, fotoğrafın belge olarak statüsünü Sontag, Berger, Benjamin ve Öngören gibi yazarların yaklaşımlarını analiz eder. Beşinci bölüm, şehir, mimarlık, mekân ve nesne arasındaki ilişkileri irdeleyerek Çubukçu Han'ın tarihsel bağlamını açar. Altıncı bölüm, örnek sanatçılar ve güncel sergiler üzerinden (Steichen, Serttaş, Shiota, Shonibare, Kabakov, Calle vb.) çağdaş sanatta hatırlama ve mekânsal temsillerin biçimlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirir. Son olarak yedinci bölüm, tezde önerilen yöntemin uygulama alanı olan“Bir Görsel Arkeoloji Denemesi Olarak Çubukçu Han Hatırası”nı ayrıntılı biçimde sunar. Bu kapsamda geliştirilen“Hayalet Gardırop”projesi, arşiv fotoğraflarındaki giysi kalıplarının saydam kumaşlarla yeniden üretilmesi yoluyla geçmişi mekânda görünür kılar. Fotoğraftan kalıba, kalıptan mekâna uzanan bu üretim süreci, sanatçı pratiğini etik bir bellek alanı olarak tanımlar. Bu çalışma, çağdaş sanat ortamında bellek temelli üretimlerin hem estetik hem de kuramsal çerçevesini yeniden düşünmeyi hedefler: belgenin nasıl“resim”e dönüştüğünü, kolektif hafızanın hangi aktörlerce nasıl görünürleştirildiğini ve sanatçının ikincil sahiplenme hakkını nasıl sorumlulukla kullanabileceğini göstermeyi amaçlar. Buluntu fotoğraf ve dialardan bir ruh çıkarma ritüelini plastik değerler aracılığıyla mekânsallaştırmak, tarih içerisinde bir sanatçı ve yaratıcı ruhun fenomen çağrışımlarıyla zamanda geriye ve ileriye gitmektir. Bu tez, çağdaş sanat bağlamında hatırlamanın eylemci biçimini tartışır; sanatçının arşivle kurduğu ilişkiyi tarih yazımı etiği çerçevesinde yeniden değerlendirir.“Bir Görsel Arkeoloji Denemesi Olarak Çubukçu Han Hatırası”, belgenin sanata, tarihin mekâna, hatıranın görünürlüğe dönüştüğü disiplinler arası bir araştırma olarak konumlanır.
Özet (Çeviri)
THE MEMORY OF ÇUBUKÇU HAN AS A VISUAL ARCHAEOLOGICAL EXPERIMENT: This study aims to revive the historical, sociological, and aesthetic memory of Çubukçu Han, a building located in the Taksim–Tünel district that has gradually fallen into obscurity and faces the threat of demolition. Based on archival photographs dated between 1969 and 1971, the research develops a new interpretation of the building's past, its spatial memory, and the socio-cultural position of the families who once lived there. The main questions of this study are: How can an architectural structure be remembered through art? Can an ethical balance be established between documentary intent and artistic interpretation? The dissertation approaches these questions through an interdisciplinary method. The artist's background in Fashion and Textile Design with its focus on material, pattern, and form has evolved into a methodology of visual archaeology at the doctoral level. Thus, the technical language of fashion design and the conceptual depth of the plastic arts converge. The aim is not to interpret archival photographs and found objects with the historian's obsession for a single“truth”or the archaeologist's chronological precision, but rather to treat them as creative materials within a practice that remains accountable to archival responsibility. This approach seeks to provide the artist with both creative freedom and an ethical awareness of boundaries. The first chapter examines modern and postmodern approaches to historiography through the ideas of Ortega y Gasset, Southgate, Foucault, and Kaya Yılmaz. The second chapter discusses the relationship between archaeological knowledge systems and art. The third chapter explores the dialogue between art and sociology, focusing on the social position of the contemporary artist. The fourth chapter analyzes the status of photography as a document through the perspectives of Sontag, Berger, Benjamin, and Öngören. The fifth chapter investigates the interrelations between city, architecture, space, and object, contextualizing the historical background of Çubukçu Han. The sixth chapter compares the spatial and mnemonic strategies of artists such as Steichen, Serttaş, Shiota, Shonibare, Kabakov, and Calle. The seventh and final chapter presents the practical application of the proposed method, titled“A Visual Archaeology Experiment: The Memory of Çubukçu Han.”Within this framework, the“Ghost Wardrobe”project reproduces the garment patterns found in archival photographs using translucent fabrics, rendering the past visible within space. Extending from photograph to pattern, from pattern to environment, this production process defines artistic practice as an ethical field of memory. This research reconsiders the aesthetic and theoretical frameworks of memory-based artistic production in contemporary art. It aims to demonstrate how the document transforms into“image,”how collective memory becomes visible through certain agents, and how the artist can exercise the right of secondary appropriation responsibly. Transforming the act of extracting a spirit from found photographs and slides into a spatial ritual through plastic values means traveling backward and forward in time through the phenomenological resonances of a creative spirit within history. Ultimately, this dissertation discusses the activist form of remembrance within the context of contemporary art and re-evaluates the artist's relationship with the archive through the ethics of historiography. A Visual Archaeology Experiment: The Memory of Çubukçu Han stands as an interdisciplinary inquiry in which the document becomes art, history transforms into space, and memory attains visibility.
Benzer Tezler
- A study on the correlation between the learning strategies of the 4th and 5th graders and those in the textbook.
İlköğretim 4. ve 5. sınıflarda okutulan İngilizce ders kitabındaki öğrenme stratejileri ile öğrencilerin öğrenme stratejileri arasındaki uyum üzerine bir çalışma
ZAHİDE SEZİN ERTEKİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2006
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. FERYAL ÇUBUKÇU
- Kolektif bellek üzerine bir alan çalışması: Bakırköy ve Şişli ilçelerinde yaşayan Ermeni kadınların belleği
A field work on collective memory: Memory of Armenian women who live in Bakırköy and Sisli districts
DAMLA TÜRKMENOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. EMİNE SEVGİ UÇAN ÇUBUKÇU
- İstanbul'daki endüstri mirası yapılarının sürdürülebilir koruma bağlamında değerlendirilmesi: İBB miras uygulamaları üzerine bir araştırma
Evaluation of industrial heritage buildings in Istanbul within the context of sustainable conservation: A research on İBB miras applications
ASLIHAN DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN USTA
- Melt spinning yöntemiyle üretilen CuAlMn esaslı şeritlerin yapısal, şekil bellek ve manyetik özelliklerinin incelenmesi
Investigation of structural, shape memory and magnetic properties of CuAlMn based ribbons produced by melt spinning method
MURAT EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Metalurji MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SULTAN ÖZTÜRK
- An accelerated whale optimization algorithm (ACCWOA) for feature selection with applications to malware attack detection
Kötü amaçlı yazılım saldırısı algılama uygulamalarıyla özellik seçimi için hızlandırılmış balina optimizasyon algoritması (HBOA)
AHMED NOORI AHMED AL-GBURI
Doktora
İngilizce
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKarabük ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Assist. Prof. Dr. İSA AVCI